.
Eisenach
(1685-1695)

Johann Sebastian Bach 21 Mart 1685’de Eisenach kasabasında doğdu. Babası Johann
Ambrosius Bach (1645-1695) 1671 yılından beri burada kasabanın kavalcısı
olmanın yanısıra saray
 |
|
Johann
Sebastian Bach’ın babası Johann Ambrosius Bach (1645-1695).
|
trompetçiliği gibi yüksek konumlu işler de yapıyordu. Ambrosius 1668 yılında
kendisi de müzikçi bir aileden gelen Elisabeth Lämmerhirt (1644-1694)
ile evlendi. Johann Sebastian Bach onların sekizinci çocuğuydu (bazı kaynaklar
yaşamayan çocukları saymayıp beşinci olarak belirtirler). Johann Sebastian’a
adlarını veren vaftiz babaları Johann Georg Koch ile bir kasaba kavalcısı
olan Sebastian Nagel idi. Johann Sebastian 23 Mart 1985’te Georgenkirche’de
(Aziz Georg Kilisesi) vaftiz
edildi.
Bach ailesi
o dönemde müziği kendine geleneksel bir uğraş yapmış olan çok sayıda aileden
biriydi. Ailenin üyeleri genellikle yaşamlarını kent müzisyenliği ve orgçuluk
gibi işlerle dolduruyorlardı ve bunların arasında Johann Sebastian’ın babası
Johann Ambrosius’un kuzenleri Johann Michael ve Johann Christoph (aile
adlandırma konusunda oldukça tutucuydu!) dönemlerinin ün kazanmış müzisyenleriydiler.
Johann Sebastian sekiz
yaşındayken, önceleri Martih Luther’in okumuş olduğu Latince Okulu’na
gitti. Bu okulda okuyan çocuklar aynı zamanda Georgenkirche’nin
korosunu oluşturuyorlardı ve Johann Sebastian bu koroyla birlikte Eisenach’ın
yanısıra yakınlardaki başka kasabalarda da şarkı söyledi.
Johann Sebastian ve
sağ kalan diğer dört kardeşi 1694’te annelerinin ve 1695’te de babalarının
ölümü üzerine yetim kaldılar. O sırada on yaşında olan Johann Sebastian
bu olay üzerine kardeşi Johann Jacob ile birlikte en büyük kardeşleri
olan ve kısa bir süre önce Ohrdruf’taki Michaeliskirche’nin orgçusu
olmuş olan Johann Christoph’un yanında yaşamaya gittiler.
Ohrdruf
(1695-1700)
 |
|
Ohrdruf’taki
Michaeliskirche (Aziz Micael’in kilisesi). Bach’a yetim kaldıktan
sonra bakan ağabeyi Johann Christoph’un Ohrdruf’ta orgçu olarak
çalıştığı kilise.
|
Johann
Sebastian Bach ve kardeşi Johann Jacob Bach 1695 yılında Eisenach kasabasından
ayrıldılar ve Ohrdruf’a giderek orada 1690’dan bu yana orgçu olarak
çalışan en büyük ağabeyleri Johann Cristoph’un yanında kaldılar. Johann
Christoph o sıralar ünlü biri olmasa da usta bir org çalgıcısıydı çünkü
öğretmeni Johann Pachelbel zamanının iyi bir orgçusuydu. Aynı zamanda
çok iyi bir öğretmen olan Johann Christoph kardeşi Johann Sebastian’a
ilk ciddi org derslerini verdi (Bach ailesi gibi müzik geleneğinin bu
kadar güçlü olduğu bir ailede Johann Sebastian’ın bundan önce de büyüklerinden
orgu çalmayı az çok öğrenmiş olduğu kesindir). Johann Christoph, kardeşinin
müzik eğitimine oldukça önem veriyordu. Ohrdruf’ta yeni bir org yapıldığında
Johann Sebastian’ın orgun yapımını izlemesine izin vermişti. Onu ayrıca
bestecilik çalışması için de yüreklendirip ona büyük Alman ustaların
müziklerinin eşlemlerini çıkarma görevini verdi. Johann Sebastian aynı
zamanda Ohrdruf kasabasının lisesine gitti ve burada Latince öğrenip
koroda şarkı söyledi. Johann Sebastian yaşının büyümesi nedeniyle sesi
kalınlaşmadan önce beğenilen bir sopranoydu. Birkaç yıl sonra ağabeyi
Johann Christoph kardeşini geçindiremez duruma geldiği zaman Johann
Sebastian okul arkadaşı Georg Erdmann ile birlikte 15 Mart 1700 tarihinde
onbeş yaşındayken eğitimini sürdürmek için iyi soprano sesi yoluyla
alındığı Lüneburg’taki Michaeliskirche korosuna katılmak üzere yürüyerek yola çıktı.
Ohrdruf’ta,
Johann Sebastian’ın ağabeyinin çalıştığı Michaeliskirche birçok
kez bakımdan geçmiş, değiştirilmiş ve en sonunda İkinci Dünya Savaşı’nın
sonlarına doğru bombalanmıştı. Bugün geriye yalnızca bir kule yıkıntısı
kalmıştır. Johann Sebastian’ın ağabeyisiyle birlikte yaşadığı evden ve
okuduğu okuldan ise geriye hiçbirşey kalmamıştır.
Lüneburg
(1700-1702)
Johann Sebastian 15 Mart 1700’de okul arkadaşı
Georg Erdmann ile birlikte Ohrdruf kasabasından ayrıldı. Gittikleri
yer olan Lüneburg’taki eski bir uygulamaya göre yoksul ailelerin çocukları
buradaki Latince okullara gidebilir ve giderlerini karşılamak için de
Kilisedeki koroda şarkı söyleyebilirlerdi. Küçükken iyi bir soprano
olan Bach arkadaşı Georg Erdmann ile birlikte Michaeliskirche’de şarkı söylüyor ve eski
bir makbuzda belirtildiğine göre buradan ikisi de belli bir para
alıyorlardı. Bach’ın burada şarkı söylemesi ona parasal destek sağlamanın
yanısıra onun müzisyenlikte ilerlemesine de yardımcı oluyordu. Çok iyi
bir müzik geleneği olan bu okulda ünlü kantor Friedrich Emanuel Praetorius’un
(1623-1695) birçok yapıtını da kapsayan geniş bir arşiv vardı. Bach’ın
incelemesine açık olan bu arşivde 175 besteci tarafından üretilmiş toplam
1102 yapıt vardı. Genç Bach büyük olasılıkla bu arşiv yoluyla kendi
kendini bestecilik konusunda ilerletmişti. Bu arşiv ayrıca Bach’ın büyük
müzik hazinesinin temellerini oluşturmuş ve aynı zamanda da onun 17.
yüzyıl Alman koro geleneğiyle tanışmasını sağlamıştı. Bir süre sonra
yaşı nedeniyle soprano sesini yitiren Bach bunun yerine orkestrada kemancılık
ve koro çalışmaları sırasında klavsen eşlikçiliği yaptı.
 |
|
Johan
Adam Reinken. Hollanda asıllı büyük orgçu Reinken’in Bach üzerinde
önemli etkileri oldu. Genç Bach, Lüneburg yılları sırasında
birkaç kez onu dinlemek için Hamburg’a gitti.
|
Michaeliskirche aynı zamanda “Ritterakademie”
adlı bir kuruluşu da barındırıyordu. “Ritterakademie” zamanın genç Fransız
soylularının gittiği ve Fransız müziği ile yöntemlerinin kabul edildiği
bir kolejdi. Burada yakınlardaki Celle’deki
dükün desteklediği ünlü Fransız bandosu tarafından düzenli konserler
veriliyordu. Bach’ın bu dönemde buradan aldığı Fransız etkilerinin müziğinde
önemli bir yerleri vardır.
Lüneburg
kentindeki kısa kalışından sonra Bach buradan iyi bir org virtuözü olarak
ayrıldı. Bu da onun burada kaldığı süre içerisinde org çalmaya bol bol
zaman ayırdığını gösterir. Bach’ın buradaki kalışı sırasında aynı zamanda
Johanniskirche’de
ünlü orgçu Georg Böhm çalışıyordu. Bach gibi Thuringian yöresinden gelen
Georg Böhm’ün Bach’ı çalıştırmış olduğu kesin olmasa da oldukça olasıdır.
Çünkü Georg Böhm’ün orgçusu olduğu Johanniskirche’deki orgun rastlantıyla
kötü durumda olması Böhm’ün Bach’ın çalıştığı kilisedeki orgu kullanmak
için oraya uğramasına ve bu yolla da ikisinin karşılaşmasına yol açmış
olabilir. Böhm aynı zamanda Fransız esinli org müziği de yazmıştı. Bach’ın
o dönemde bestelediği org müziklerinde Böhm’ün etkileri açıkça görülür.
Bach
için ayrıca çok önemli olan bir kişi de Hamburg’daki Katharinenkirche’de
orgçuluk yapan 78 yaşındaki Johan Adam Reinken idi. Reinken, Hamburg’a
birkaç kez gittiği kesin olan Georg Böhm’ün de öğretmeni olmuş olabilir.
Bach da Reinken’in yapıtlarıyla tanışmak için birkaç kez Hamburg’a gitmişti.
Örneğin 1701 yılının yaz tatilinde Bach 48 kilometre kuzeyde bulunan Hamburg’a
yürüyerek gitmiş ve orada Reinken ile diğer önemli kişileri dinlemişti.
Hollanda asıllı olan Reinken 17. yüzyılın büyük Hollanda bestecileri okulundandı,
ve Amsterdam’da kent orgçuluğu yapan Jan Pietersz tarafından yetiştirilmişti.
Bach bu yolla Lüneburg’taki Fransız etkilerinin yanısıra Reinken yoluyla
Hollanda müziği ile de tanışmış ve müzik hazinesini daha da genişletmiş
oldu.
Bach’ın Lüneburg’taki son dönemi sırasında ilgisi,
o sırada Arnstadt kentinte yapılmakta olan yeni orga yönelmişti. Bach
için, ailesinin birçok üyesinin de görev yapmış olduğu ve yakında
yeni bir orgçuya gereksinim duyacak olan bu bölge o sıralar gitmek
için çok uygun bir yer gibi göründü. Ne var ki Bach Lüneburg’tan ayrıldıktan
hemen sonra Arnstadt’a gitmedi. Bu işe alınana kadar büyük olasılıkla
ara durak amacıyla çalışabileceği yerler arayan Bach, Sangerhausen’deki
bir orgçuluk işi nedeniyle kentten ayrıldı. Ama bu işi alamayınca
Bach bu kez başka bir iş için kısa bir süreliğine Weimar’a gitti.
Weimar
(I. Dönem: 1703-1703)
 |
|
Johann
Ernst (1664-1707). Bach’ın ilk Weimar’a gidişinde, orada kaldığı
kısa süre boyunca hizmet etttiği dük.
|
Bach 1702 yılınının ilkbaharında Sangerhausen’deki orgçuluk işi nedeniyle
Lüneburg kentinden ayrıldı. Buradaki kent meclisi tarafından tam bir
oybirliğiyle bu göreve seçilmesine karşın Saksonya-Weissenfels dükü
onu reddetti ve göreve kendi koyduğu bir adayı getirtti. Bach’ın bundan
sonra 1703 yılında Weimar’a gelene dek ne yaptığı bilinmemektedir.
Daha sonra Weimar’a gelen besteci burada Saksonya-Weimar dükü Johann
Ernst’in (1664-1707) küçük oda orkestrasında kemancı olarak görev
aldı. Ne var ki burası aslında Bach için yalnızca bir ara duraktı.
Çünkü onun gözü yakında Arnstadt’ta yapımı tamamlanmakta olan orgtaydı.
Orgun
yapımı bittiğinde Arstadt kent meclisi orgun denenmesi için Bach’ı çağırdı
ve aynı yılın Ağustos ayında da onu kentin orgçusu konumuna getirdi. Bu
olaylar sırasında Bach daha 18 yaşındaydı. Arnstadt metinleri Bach’ın Weimar’da
kaldığı süre içerisinde saray orgçusu gibi yüksek konumlu bir iş bile yapmış
olduğunu yazarlar ve bu da o zamanlar 18 yaşındaki bir orgçu için olağanüstü
birşeydir.
|