G. W. F. Hegel
Mantık Bilimi

Çeviri, Notlar ve Çözümlemeler: Aziz Yardımlı 2000

İstanbul 2002 (c) İdea Yayınevi

G. W. F. Hegel
Wissenschaft der Logik
[1812; 1831]

BİRİNCİ BÖLÜM
 Nesnel Mantık
İkinci Yayıma Önsöz
[1831]

ERSTER TEIL
Die Objektive Logik
Vorrede zur zweiten Ausgabe
 [1831]

Birinci cildi yayımlanmış olan Mantık Biliminin bu yeniden ele alınışında hiç kuşkusuz kendi başına konunun ve onu açımlamanın güçlüğünün olduğu gibi ilk yayımda işlenişinin kendisinde taşıdığı eksikliğinin de bütünüyle bilincindeydim; sonraki yıllarda bu eksikliği giderebilmek için bu bilim üzerinde ne denli çabalamış olsam da, okurun hoşgörüsüne sığınmak için yeterince nedenim olduğuna inanıyorum. Ama böyle bir isteğin ilk haklı nedeni ilk olarak hiç kuşkusuz içerik için önceki metafizikte ve mantıkta başlıca salt dışsal gerecin bulunması olgusu üzerine dayandırılabilir. Özellikle sonuncusu günümüze dek olmak üzere her iki konunun da öylesine evrensel ve öylesine yineleyerek ele alınmış olmalarına karşın, böyle bir işlemenin kurgul yana ilgisi çok az olmuştur; tersine, bütününde aynı gereç yinelenmiş, sırayla kimi zaman önemsiz yüzeysellik noktasına dek inceltilmiş, kimi zaman eski yük tüm kütlesiyle yeniden ortaya boşaltılarak birlikte sürüklenmiş, öyle ki sık sık bütünüyle ve yalnızca düzeneksel olan böyle bir çaba yoluyla felsefi içerik hiçbirşey kazanamamıştır. Düşüncenin ülkesini felsefi olarak, e.d. kendi içkin etkinliği içinde, ya da, yine aynı şey, zorunlu gelişimi içinde sunmanın bu nedenle yeni bir üstenim olması ve ona baştan başlanması gerekiyordu; ama o kazanılan gereç, tanıdık düşünce biçimleri çok önemli örnekler olarak, giderek zorunlu bir koşul olarak ve minnettarlıkla kabul edilecek varsayımlar olarak görülmelidir, üstelik sundukları yalnızca şurada ya da burada zayıf bir ipucu ya da bir iskeletin dirimsiz kemiklerinin üstüste atılmış düzensiz bir yığını olsa bile.

 An diese neue Bearbeitung der Wissenschaft der Logik, wovon hiermit der erste Band erscheint, bin ich wohl mit dem ganzen Bewußtsein sowohl der Schwierigkeit des Gegenstandes für sich und dann seiner Darstellung als der Unvollkommenheit, welche die Bearbeitung desselben in der ersten Ausgabe an sich trägt, gegangen; sosehr ich nach weiterer vieljähriger Beschaftigung mit dieser Wissenschaft bemuht gewesen, dieser Unvollkommenheit abzuhelfen, so fühle ich, noch Ursache genug zu haben, die Nachsicht des Lesers in Anspruch zu nehmen. Ein Titel solchen Anspruchs aber zunächst darf wohl auf den Umstand gegründet werden, daß sich für den Inhalt vornehmlich nur äußerliches Material in der früheren Metaphysik und Logik vorgefunden hat. So allgemein und häufig dieselben, die letztere noch bis auf unsere Zeiten fort, getrieben worden, sowenig hat solche Bearbeitung die spekulative Seite betroffen; vielmehr ist im Ganzen dasselbe Material wiederholt, abwechselnd bald bis zu trivialer Oberflächlichkeit verdünnt, bald der alte Ballast umfangreicher von neuem hervorgeholt und mitgeschleppt worden, so daß durch solche, häufig ganz nur mechanische Bemühungen dem philosophischen Gehalt kein Gewinn zuwachsen konnte. Das Reich des Gedankens philosophisch, d. i. in seiner eigenen immanenten Tätigkeit oder, was dasselbe ist, in seiner notwendigen Entwicklung darzustellen, mußte deswegen ein neues Unternehmen sein und dabei von vorne angefangen werden; jenes erworbene Material, die bekannten Denkformen, aber ist als eine höchst wichtige Vorlage, ja eine notwendige Bedingung [und] dankbar anzuerkennende Voraussetzung anzusehen, wenn dieselbe auch nur hie und da einen dürren Faden oder die leblosen Knochen eines Skeletts, sogar in Unordnung untereinander geworfen, dargibt.

@Düşünce, Dil, İnsan Ve Hayvanlar. Düşünce biçimleri ilkin insan dilinde sergilenir ve ortaya koyulur; günümüzde insanın kendisini hayvanlardan ayırdetmesini sağlayan şeyin düşünce olduğunu ne denli sık anımsasak yeridir.

Ansiklopedi’de sık sık yineleyen bu ‘insan ve hayvan’ karşılaştırması Kant’ı ve görgücülüğü de ilgilendireir: Orada Hegel Kant’ın ‘Eleştirel Felsefesi’ne göre insana yalnızca saman ve küspe önerilmesi gerektiğini söyler. ‘Hayvanların Usu’ üzerine Hume da ‘İnceleme’sinde uzun uzadıya yazmıştır. Descartes ise yine sık sık insanı hayvandan ayıran özün us olduğunu belirtir.

İnsan için içsel birşeye, genelde bir tasarıma dönüşen, onun kendine özgü yaptığı ya da özümsediği tüm şeylerin içersine dil işlemiştir, ve dile dönüştürdüğü ve onda anlattığı herşey üstü örtülü olarak, karışık olarak ya da açıkça ortaya serilmiş olarak bir Kategori kapsar; mantıksal olan ona böylesine doğaldır, ya da daha doğrusu, onun kendine özgü doğasının kendisidir. @Düşünce (Tinsellik) Ve Özdek (Fiziksellik).Ama eğer genel olarak doğa, fiziksel öğe olarak, tinsel olanın karşısına koyulacak olursa, o zaman denmelidir ki mantıksal olan hiç kuşkusuz duyulurüstü olandır ki, insanın doğa ile her ilişkisinin, duygusunun, sezgisinin, isteğinin, gereksiniminin, dürtüsünün içine işler ve onu genel olarak insansal birşeye, üstelik salt biçimsel bile olsa, tasarımlara ve ereklere dönüştürür. Bir dil eğer mantıksal anlatımlarında varsılsa, e.d. düşünce-biçimleri için onlara özgü ve ayrı ayrı anlatımlar taşıyorsa, ilgeçlerden, belirtme sözcüklerinden [Artikeln] birçoğu düşünceye dayana böyle ilişkilerle bağlanmışsa, bu bir dilin üstünlüğüdür; Çince’nin bu evreye dek gelişmemiş olduğu ya da yalnızca yetersiz bir düzeyde gelişmiş olduğu söylenir; ama bu parçacıklar yalnızca eklerden, takılardan vb. biraz daha bağımsız olarak bütünüyle altgüdümlü bir rol oynarlar. Bir dilde düşünce-belirlenimlerinin adlarda ve eylemlerde kendilerini göstermeleri ve böylece nesnellik biçimi ile damgalanmaları çok daha önemlidir; Alman dilinin bu noktada başka modern diller karşısında birçok üstünlüğü vardır; giderek sözcüklerinden kimileri yalnızca değişik değil ama karşıt anlamlar taşıma gibi bir özgünlük bile gösterirler, öyle ki onda dilin kurgul tinini tanımamak elden gelmez; böyle sözcüklerle karşılaşmak ve sözlükte karşıt anlamlar taşıyan bir sözcükte karşıtların birliğinin safça sergilendiğini bulmak düşünce için bir sevinç kaynağıdır, gerçi kurgul düşüncenin bu sonucu anlağa saçma gelse de. @Felsefe Özel Bir Terminoloji Gereksiniminde Değildir.Felsefe buna göre herhangi bir özel terminoloji gereksiniminde değildir; hiç kuşkusuz yabancı dillerden kimi sözcüklerin ödünç alınması gerekse de, bunlar kullanım yoluyla daha şimdiden felsefenin ülkesinde yurttaşlık hakkını kazanmışlardır, ve belirleyici olanın olgunun kendisi olduğu yerde duygusal bir arılaştırmacılık en yersiz şey olacaktır. — Genel olarak ekinin ve özel olarak bilimlerin ilerlemesi, giderek genellikle en alışıldık kategorilerde (örneğin bütün ve parçalar, şey ve özellikleri ve bu tür şeyler) devindikleri için görgül ve duyusal bilimlerin ilerlemesi bile, adım adım daha da yüksek düşünce ilişkilerini gün ışığına çıkarır ya da en azından onları daha büyük evrenselliğe ve böylelikle dikkatin daha yakınına yükseltir. Örneğin fizikte kuvvet düşünce-belirlenimi başat olmuş olsa da, yakın zamanlarda her şeyde, giderek ışıkta bile çok fazla oraya buraya [à tort et à travers] çekiştirilen kutupsallık kategorisi, ayrı yanları ayrılmamacasına bağlı olarak içeren bir ayrım belirlenimi olan bu kategori en önemli rolü oynamıştır; bu yolda bir belirliliğin — örneğin kuvvet gibi — bağımsızlık kazanmasını sağlayan soyutlama ya da özdeşlik biçiminin ötesine geçilmesinin, ve aynı zamanda ayırılamaz birşey olarak özdeşlikte kalıcı olan belirli biçimin, ayrımın vurgulanmasının ve geçerli bir düşünce olmasının sonsuz önemi vardır. Doğa nesnelerini birbirlerine sıkı sıkıya bağlayan olgusallıktan ötürü doğa incelemesi kendisiyle birlikte öyle bir zorlama getirir ki, onda bundan böyle gözardı edilemeyen kategorilerin saptanmaları ya da kabul edilmeleri gerekir, üstelik bu eşit ölçüde geçerli görülmeleri gereken başkalarına karşı en büyük tutarsızlığa yol açsa bile; ve ansal alanda kolayca yapılmasına karşın burada karşıtlığın soyutlanmasına ve evrenselliklere geçilmesine izin verilmez.

Doğanın nesnelliği her zaman bu alanda çalışan anlağı sözcüğün tam anlamıyla ‘spekülatif’ olmaya zorlar. Bu konuda yalnızca modern kozmoloji kuramlarında içerilen karşıtlıkların anımsanması yeterlidir. Ama bu karşıtlıklar onlara ‘us’ yoluyla yaklaşmayı bilmeyen doğal bilincin güçsüzlük ve gevşeklik alanında öyle bir karışıklık düzeyine yükselir ki, anlağın özdeşlik ilkesi bile çiğnenerek karşıtlık olgusu tutarsızlık olgusuna dönüşür. Anlak kendisinin tutarlılığı yakalayamadığı yerde tutarsızlığın nesnel bir olgu olduğunu düşünmeye başlar, bilimsel kozmoz yerine usdışı kaos yeğlenmeye başlanır. Bu sıradan anlak tutarsızlıkları modern bilimin sözde en büyük başarımları olan kuramların içersine yayılır, ve doğal bilinç tam bir özensizlik içinde bunları önemsemez, yanlış ya da sağınlıktan bütünüyle uzak deneylerin, gözlemlerin ve ölçümlerin doğrulamasıyla kolayca doyum bulur (Eddington’un yaklaşık ölçümleri hiçbirşeyi doğrulamamasına karşın bugün bile yeterli görülürler, Hubble’ın buluşunun yorumlarına karşı somut almaşıklar dikkate alınmaz). Bu alanda neyin gerçekten ‘karşıtlık’ ya da verimli bir ‘çelişki’ olduğunu, neyin doğrudan doğruya saçmalık olduğunu bu bilincin kendisi bile ayrımsayamaz. Bu alanda bilinç evreni anlamak için yararlandığı kategorilerin gerçek doğaları konusunda bütünüyle bilinçsiz kalmayı sürdürür ve onların eytişimleri ile hiçbir zaman başedemez. Hegel’in yorumunu yalanlayacak bir yolda, doğal bilinç bugün bu alanda doğal nesnelliğin ‘düzenleyici’ işlevini de tanımaz.
Die Denkformen sind zunächst in der Sprache des Menschen herausgesetzt und niedergelegt; es kann in unseren Tagen nicht oft genug daran erinnert werden, daß das, wodurch sich der Mensch vom Tiere unterscheidet, das Denken ist. In alles, was ihm zu einem Innerlichen, zur Vorstellung überhaupt wird, was er zu dem Seinigen macht, hat sich die Sprache eingedrängt, und was er zur Sprache macht und in ihr äußert, enthält eingehüllter, vermischter oder herausgearbeitet eine Kategorie; so sehr natürlich ist ihm das Logische, oder vielmehr: dasselbige ist seine eigentümliche Natur selbst. Stellt man aber die Natur überhaupt, als das Physikalische, dem Geistigen gegenüber, so müßte man sagen, daß das Logische vielmehr das Übernatürliche ist, welches sich in alles Naturverhalten des Menschen, in sein Empfinden, Anschauen, Begehren, Bedürfnis, Trieb eindrängt und es dadurch überhaupt zu einem Menschlichen, wenn auch nur formell, zu Vorstellungen und Zwecken macht. Es ist der Vorteil einer Sprache, wenn sie einen Reichtum an logischen Ausdrücken, nämlich eigentümlichen und abgesonderten, für die Denkbestimmungen selbst besitzt; von den Präpositionen, Artikeln gehören schon viele solchen Verhältnissen an, die auf dem Denken beruhen; die chinesische Sprache soll es in ihrer Ausbildung gar nicht oder nur dürftig bis dahin gebracht haben; aber diese Partikeln treten ganz dienend, nur etwas weniges abgelöster als die Augmente, Flexionszeichen u. dgl. auf. Viel wichtiger ist es, daß in einer Sprache die Denkbestimmungen zu Substantiven und Verben herausgestellt und so zur gegenständlichen Form gestempelt sind; die deutsche Sprache hat darin viele Vorzüge vor den anderen modernen Sprachen; sogar sind manche ihrer Wörter von der weiteren Eigenheit, verschiedene Bedeutungen nicht nur, sondern entgegengesetzte zu haben, so daß darin selbst ein spekulativer Geist der Sprache nicht zu verkennen ist; es kann dem Denken eine Freude gewähren, auf solche Wörter zu stoßen und die Vereinigung Entgegengesetzter, welches Resultat der Spekulation für den Verstand aber widersinnig ist, auf naive Weise schon lexikalisch als ein Wort von den entgegengesetzten Bedeutungen vorzufinden. Die Philosophie bedarf daher überhaupt keiner besonderen Terminologie; es sind wohl aus fremden Sprachen einige Wörter aufzunehmen, welche jedoch durch den Gebrauch bereits das Bürgerrecht in ihr erhalten haben, — ein affektierter Purismus würde da, wo es am entschiedensten auf die Sache ankommt, am wenigsten am Platze sein. — Das Fortschreiten der Bildung überhaupt und insbesondere der Wissenschaften, selbst der empirischen und sinnlichen, indem sie im allgemeinen sich in den gewöhnlichsten Kategorien (z. B. eines Ganzen und der Teile, eines Dinges und seiner Eigenschaften und dergleichen) bewegen, fördert nach und nach auch höhere Denkverhältnisse zutage oder hebt sie wenigstens zu größerer Allgemeinheit und damit zu näherer Aufmerksamkeit hervor. Wenn z. B. in der Physik die Denkbestimmung der Kraft vorherrschend geworden ist, so spielt in neuerer Zeit die Kategorie der Polarität, die übrigens zu sehr à tort et à travers in alles, selbst in das Licht eingedrängt wird, die bedeutendste Rolle, — die Bestimmung von einem Unterschiede, in welchem die Unterschiedenen untrennbar verbunden sind; daß auf solche Weise von der Form der Abstraktion, der Identität, durch welche eine Bestimmtheit z. B. als Kraft eine Selbständigkeit erhält, fortgegangen [wird] und die Form des Bestimmens, des Unterschiedes, welcher zugleich als ein Untrennbares in der Identität bleibt, herausgehoben und eine geläufige Vorstellung geworden [ist], ist von unendlicher Wichtigkeit. Die Naturbetrachtung bringt durch die Realität, in welcher ihre Gegenstände sich festhalten, dieses Zwingende mit sich, die Kategorien, die in ihr nicht länger ignoriert werden können, wenn auch mit der größten Inkonsequenz gegen andere, die auch geltend gelassen werden, zu fixieren und es nicht zu gestatten, daß, wie im Geistigen leichter geschieht, zu Abstraktionen von dem Gegensatze und zu Allgemeinheiten übergegangen wird.

[[‘Tinin Görüngübilimi’ne gönderme: Yalnızca tanıdık olanın bilinen değildir (TGb, § 31)]]@Tanıdık Olan Salt Tanındığı İçin Gerçekten Bilinen Değildir (2).Ama mantıksal nesneler ve anlatımları eğitimli düşüncede baştan sona tanıdık olsalar da, başka bir yerde söylendiği gibi, tanıdık olan bu nedenle bilinen değildir; ve tanıdık olanla uğraşmak zorunda olmak giderek dayançsızlık bile yaratabilir, ve her yerde kullandığımız, söylediğimiz her tümcede ağzımızdan çıkan düşünce-belirlenimlerinden daha tanıdık birşey olabilir mi? @Doğal Bilinçten Mantık Bilimine Geçiş Üzerine.Bu Önsözün amacı bilmenin tanıdık olanın ötesine geçişini ilgilendiren, bilimsel düşünmenin bu doğal düşünme ile ilişkisini ilgilendiren evrensel kıpıları belirtmektir; bu kadarı, önceki Sunuşun kapsadıkları ile birlikte, bir bilim durumunda asıl sorun olarak onun kendisinin verilmesinden önce istenen genel bir düşünceyi, mantıksal bilmenin anlamını vermek için yeterli olacaktır.

 Aber indem so die logischen Gegenstände wie deren Ausdrücke etwa in der Bildung Allbekanntes sind, so ist, wie ich anderwärts gesagt, was bekannt ist, darum nicht erkannt; und es kann selbst die Ungeduld erregen, sich noch mit Bekanntem beschäftigen zu sollen, — und was ist bekannter als eben die Denkbestimmungen, von denen wir allenthalben Gebrauch machen, die uns in jedem Satze, den wir sprechen, zum Munde herausgehen. Über den Gang des Erkennens von diesem Bekannten aus, über das Verhältnis des wissenschaftlichen Denkens zu diesem natürlichen Denken die allgemeinen Momente anzugeben, soll dieses Vorwort bestimmt sein; so viel, zusammengenommen mit dem, was die frühere Einleitung enthält, wird hinreichend sein, um eine allgemeine Vorstellung, wie man eine solche von einer Wissenschaft zum voraus, vor derselben, welche die Sache selbst ist, zu erhalten fordert, von dem Sinne des logischen Erkennens zu geben.
@Felsefede Kavramlar ‘Tasarımsal/Duyusal’ Olarak Değil Ama Kendilerinde Ve Kendileri İçin İrdelenmelidir.İlk olarak düşünce biçimlerinin özbilinçli sezgide, tasarım ya da istek ve istenç yetilerimizde ya da daha doğrusu tasarımsal istek ve istenç yetilerinde (ve tasarım olmaksızın hiçbir insan isteği ya da istenci yoktur) içine batmış oldukları gereçten kurtarılmaları, bu evrenselliklerin kendileri için vurgulanmaları, ve @#Platon.@#Aristoteles: Felsefenin Doğuşunun Tarihsel Koşulları.Platon’un, ama daha sonra özellikle Aristoteles’in yapmış olduğu gibi kendileri için irdeleme konusu yapılmaları sonsuz bir ilerleme olarak görülmelidir; bu onlar üzerine bilginin başlangıcını verir. ‘‘İlkin hemen hemen zorunlu herşeyin,’’ diyordu Aristoteles, ‘‘yaşamın rahatlığı ve insan ilişkileri ile ilgili herşeyin sağlanmasından sonradır ki insanlar felsefi bilgi ile uğraşmaya başladılar.’’[[Metafizik, I, 2, 982b.]] ‘‘Mısır’da,’’ diye daha önce belirtmişti, ‘‘matematiksel bilim erkenden gelişti, çünkü orada rahipler kastı erken bir dönemde boş zamandan yararlanabilecek bir konuma geldi.’’[[A.v.y., I, 1, 981b.]] — Gerçekte arı düşüncelerle uğraşma gereksinimi insan anlığının daha şimdiden uzunca bir yolu almış olmasını gerektirir; bu, denebilir ki, zorunluk için daha şimdiden doyurulmuş gereksinimin, insan anlığı tarafından erişilmiş olması gereken gereksinimsizliğin gereksinimidir, sezginin, imgelemin vb. gerecinden, içlerinde düşünce belirlenimlerinin örtülerek gizlendikleri isteğin, itkinin, istencin somut ilgilerinden soyutlanma gereksinimidir. Kendi kendine gelen ve salt kendi içinde varolan düşünmenin dingin bölgelerinde ulusların ve bireylerin yaşamlarını devindiren ilgiler suskunlaşır. @Aristoteles: Biricik Özgür Bilim Olarak Felsefe.‘‘Birçok bakımdan’’ diyordu Aristoteles aynı bağlamda, ‘‘insanın doğası bağımlıdır; ama bir kullanım uğruna araştırılmayan bu bilim kendinde ve kendi için özgür olan biricik bilimdir, ve bu yüzden bir insan iyeliği olarak görünmez.’’[[Metafizik, I, 2, 982b.]] Genel olarak Felsefe henüz düşüncelerinde somut nesnelerle, Tanrı, doğa, tin ile ilgilenir; ama Mantık bunlarla bütünüyle ve yalnızca kendileri için ve eksiksiz soyutlanmışlıkları içinde ilgilenir. @Genel Eğitim Alanında Mantık Biliminin Yeri.Bu nedenle gençlerin eğitiminde Mantığa bir yer vermek gelenekseldir, çünkü gençlik henüz somut yaşama özgü ilgilere yönelmemiştir ve zamanını onlara ayırmaksızın yaşar; ve ilkin salt kendi öznel erekleri uğrunadır ki o ilgilerin nesneleri üzerinde etkin olmanın araç ve olanaklarını kazanmakla uğraşması, ve giderek bunda bile henüz kuramsal olarak davranması gerekir. Aristoteles’in yukarıda değinilen düşüncesine aykırı olarak mantık bilimi bu araçlar arasında sayılır; onunla uğraş okulda yerine getirilmesi gereken bir ön çalışmadır, ve yaşamın ciddiliği ve gerçek erekler uğruna etkinlik ilkin onun arkasından gelir. @Kavramların Gündelik İşlevleri.Yaşamda kategoriler kullanılırlar; kendileri uğruna irdelenme onurundan öyle bir noktaya indirgenirler ki, orada dirimli bir içerik üzerine ansal işlemlerde onunla ilgili düşüncelerin yaratılmasında ve değiş tokuşunda hizmet ederler. Bir yandan bunu evrensellikleri yoluyla kısaltmalar olarak yerine getirirler, çünkü bir tasarım tarafından dışsal varoluş ve etkinlikteki tikelliklerin nasıl saymakla bitmeyecek bir sonsuzluğu kapsanır: çarpışma, savaş, ulus, okyanus ya da hayvan vb.; ve Tanrı ya da sevgi vb. tasarımlarında, böyle tasarımların yalınlığında etkinlik, durum vb. gibi tasarımların nasıl sonsuz bir çokluğu özetlenir! Öte yandan, nesnel ilişkilerin daha yakın belirlenimine ve bulunmasına hizmet ederler, ama buraya karışan düşüncenin içerik ve ereği, doğruluk ve gerçekliği bütünüyle ortada bulunan şeye bağımlı kılınır ve düşünce-belirlenimlerine içeriği belirlemede kendileri uğruna hiçbir etkinlik yüklenmez. @Doğal Mantıkta Kavramların Kullanımı Bilinçsizdir.Kategorilerin yukarıda doğal mantık denmiş olan böyle bir kullanımı bilinçsizdir; ve bilimsel derin düşüncede onlara anlıkta araç olarak hizmet etme gibi bir işlev verildiği zaman, genel olarak düşünce başka ansal belirlenimlere altgüdümlü birşeye dönüştürülmüş olur. @Duyusal Tikellikler Ve Evrensel Düşünceler: Ben.Duyumlarımız, itkilerimiz, ilgilerimiz açısından onların bize hizmet etmelerinden söz etmeyiz; tersine, bağımsız kuvvetler ve güçler olarak geçerlidirler, öyle ki şöyle ya da böyle duyumsamanın, şunu ya da bunu istemenin, ilgimizi ona yöneltmenin kendisi ‘biz’ olan şeydir. @İçgüdü Ve İtkilere Kölelik Ve Düşünmenin Özgürlüğü.Ama yine belki de duygularımız, itkilerimiz, tutkularımız, ilgilerimiz, ve hiç kuşkusuz alışkanlıklarımız durumunda onlara egemen olmanın, ve özellikle onlarla içsel birliğimiz durumunda bize birer araç olarak hizmet etmelerinin bilincinde olmaktan çok, tersine bizim kendimizin onlara hizmet ettiğinin bilincindeyizdir. Yüreğin ve anlığın bu tür belirlenimleri kendilerini kimi zaman kendimiz olarak bilincinde olduğumuz ve içinde özgürlüğümüzü bulduğumuz o evrenselliğe karşı karşısav içinde tikel olarak gösterirler, ve kendimizi bu tikelliklere yakalanmış ve onlar tarafından denetleniyor görürüz. Buna göre, ister yalnızca kuramsal olsunlar isterse duyuma, itkiye, istence ait bir gereç kapsıyor olsunlar tüm tasarımlarımızıniçine işleyen düşünce biçimlerinin bize hizmet ettiklerini, onların bize değil ama bizim onlara egemen olduğumuzu düşünebilmek çok daha güçtür; bizde onlara karşı geriye kalan nedir, nasıl olur da biz, ben onlardan daha evrensel olarak kendimi onların, kendileri evrensel olarak evrensel olan şeylerin üstüne koyarım? Kendimizi bir duyguya, bir ereğe, bir ilgiye bıraktığımız ve onda sınırladığımız ve özgür olmadığımızı duyumsadığımız zaman, kendimizi oradan çıkarıp içine geri çekilebileceğimiz ve özgürlüğe geri dönebileceğimiz yer bu öz-pekinlik alanıdır, arı soyutlamanın, düşünmenin yeridir. @Şey Ve Kavram.Ya da benzer olarak, şeylerden söz etmek istediğimiz zaman, doğalarını ya da özlerini onların Kavramları olarak adlandırırız, ve bu salt düşünme için vardır; ama şeylerin kavramları söz konusu olduğunda, onlara egemen olduğumuz ya da onların karmaşaları olan düşünce-belirlenimlerinin bize hizmet ettikleri kesinlikle söylenemez; tersine, düşüncemiz kendini onlara sınırlamalı, ve özenç ya da özgürlüğümüz onları kendine uyarlamayı istememelidir. Zunächst ist es als ein unendlicher Fortschritt anzusehen, daß die Formen des Denkens von dem Stoffe, in welchen sie im selbstbewußten Anschauen, Vorstellen wie in unserem Begehren und Wollen oder vielmehr auch in dem vorstellenden Begehren und Wollen (und es ist kein menschliches Begehren oder Wollen ohne Vorstellen) versenkt sind, befreit, diese Allgemeinheiten für sich herausgehoben und, wie Platon, dann aber Aristoteles vornehmlich getan, zum Gegenstande der Betrachtung für sich gemacht worden [sind]; dies gibt den Anfang des Erkennens derselben. ‘‘Erst nachdem beinahe alles Notwendige,’’ sagt Aristoteles, ‘‘und was zur Bequemlichkeit und zum Verkehr des Lebens gehört, vorhanden war, hat man angefangen, sich um philosophische Erkenntnis zu bemühen.’’ ‘‘In Ägypten,’’ hatte er vorher bemerkt, ‘‘sind die mathematischen Wissenschaften früh ausgebildet worden, weil daselbst der Priesterstand früh in die Lage versetzt worden, Muße zu haben.’’ — In der Tat setzt das Bedürfnis, sich mit den reinen Gedanken zu beschäftigen, einen weiten Gang voraus, den der Menschengeist durchgemacht haben muß; es ist, kann man sagen, das Bedürfnis des schon befriedigten Bedürfnisses der Notwendigkeit, der Bedürfnislosigkeit, zu dem er gekommen sein muß, der Abstraktion von dem Stoffe des Anschauens, Einbildens usf., der konkreten Interessen des Begehrens, der Triebe, des Willens, in welchem Stoffe die Denkbestimmungen eingehüllt stecken. In den stillen Räumen des zu sich selbst gekommenen und nur in sich seienden Denkens schweigen die Interessen, welche das Leben der Völker und der Individuen bewegen. ‘‘Nach so vielen Seiten,’’ sagt Aristoteles in demselben Zusammenhange, ‘‘ist die Natur des Menschen abhängig; aber diese Wissenschaft, die nicht zu einem Gebrauche gesucht wird, ist allein die an und für sich freie, und sie scheint darum nicht ein menschlicher Besitz zu sein.’’ Die Philosophie überhaupt hat es noch mit konkreten Gegenständen, Gott, Natur, Geist, in ihren Gedanken zu tun, aber die Logik beschäftigt sich ganz nur mit diesen für sich in ihrer vollständigen Abstraktion. Diese Logik pflegt darum dem Studium der Jugend zunächst anheimzufallen, als welche noch nicht in die Interessen des konkreten Lebens eingetreten ist, in der Muße in Rücksicht derselben lebt und nur erst für ihren subjektiven Zweck mit der Erwerbung der Mittel und der Möglichkeit, in den Objekten jener Interessen tätig zu werden, sich — und mit diesen selbst noch theoretisch — zu beschäftigen hat. Unter diese Mittel wird im Widerspiele von der angeführten Vorstellung des Aristoteles die logische Wissenschaft gerechnet; die Bemühung mit derselben ist eine vorläufige Arbeit, ihr Ort die Schule, auf welche erst der Ernst des Lebens und die Tätigkeit für die wahrhaften Zwecke folgen soll. Im Leben geht es zum Gebrauch der Kategorien; sie werden von der Ehre, für sich betrachtet zu werden, dazu herabgesetzt, in dem geistigen Betrieb lebendigen Inhalts in dem Erschaffen und Auswechseln der darauf bezüglichen Vorstellungen zu dienen — teils als Abbreviaturen durch ihre Allgemeinheit; denn welche unendliche Menge von Einzelheiten des äußerlichen Daseins und der Tätigkeit faßt die Vorstellung: Schlacht, Krieg, Volk oder Meer, Tier usf. in sich zusammen; wie ist in der Vorstellung: Gott oder Liebe usf. in die Einfachheit solchen Vorstellens eine unendliche Menge von Vorstellungen, Tätigkeit, Zuständen usf. epitomiert!, — teils zur näheren Bestimmung und Findung der gegenständlichen Verhältnisse, wobei aber Gehalt und Zweck, die Richtigkeit und Wahrheit des sich einmischenden Denkens ganz von dem Vorhandenen selbst abhängig gemacht ist und den Denkbestimmungen für sich keine inhaltbestimmende Wirksamkeit zugeschrieben wird. Solcher Gebrauch der Kategorien, der vorhin die natürliche Logik genannt worden ist, ist bewußtlos; und wenn ihnen in wissenschaftlicher Reflexion das Verhältnis, als Mittel zu dienen, im Geiste angewiesen wird, so wird das Denken überhaupt zu etwas den anderen geistigen Bestimmungen Untergeordnetem gemacht. Von unseren Empfindungen, Trieben, Interessen sagen wir nicht wohl, daß sie uns dienen, sondern sie gelten als selbständige Kräfte und Mächte, so daß wir dies selbst sind, so zu empfinden, dies zu begehren und zu wollen, in dies unser Interesse zu legen. Aber wieder kann es vielmehr unser Bewußtsein werden, daß wir im Dienste unserer Gefühle, Triebe, Leidenschaften, Interessen, ohnehin von Gewohnheiten stehen, als daß wir sie im Besitz haben, noch weniger, daß sie bei unserer innigen Einheit mit ihnen uns als Mittel dienen. Dergleichen Bestimmungen des Gemüts und Geistes zeigen sich uns bald als besondere im Gegensatze gegen die Allgemeinheit, als die wir uns bewußt werden, in der wir unsere Freiheit haben, und [wir] halten dafür, in diesen Besonderheiten vielmehr befangen zu sein, von ihnen beherrscht zu werden. Sonach können wir dann viel weniger dafür halten, daß die Denkformen, die sich durch alle unsere Vorstellungen — diese seien bloß theoretisch oder enthalten einen Stoff, der der Empfindung, dem Triebe, dem Willen angehört — hindurchziehen, uns dienen, daß wir sie und sie nicht vielmehr uns im Besitz haben; was ist uns übrig gegen sie, wie sollen wir, ich mich als das Allgemeinere über sie hinausstellen, sie, die selbst das Allgemeine als solches sind? Wenn wir uns in eine Empfindung, Zweck, Interesse legen und uns darin beschränkt, unfrei fühlen, so ist der Ort, in den wir [uns] daraus heraus- und in die Freiheit zurückzuziehen vermögen, dieser Ort der Gewißheit seiner selbst, der reinen Abstraktion, des Denkens. Oder ebenso, wenn wir von den Dingen sprechen wollen, so nennen wir die Natur oder das Wesen derselben ihren Begriff, und dieser ist nur für das Denken; von den Begriffen der Dinge aber werden wir noch viel weniger sagen, daß wir sie beherrschen oder daß die Denkbestimmungen, von denen sie der Komplex sind, uns dienen; im Gegenteil muß sich unser Denken nach ihnen beschränken, und unsere Willkür oder Freiheit soll sie nicht nach sich zurichten wollen.
Öyleyse, öznel düşünme ediminin bizim en asıl, en içsel etkinliğimiz olması ve şeylerin nesnel kavramlarının sorunun özünü oluşturması ölçüsünde, o etkinliğin dışına çıkıp onun üstünde duramayız, tıpkı şeylerin doğasının ötesine de geçemeyeceğimiz gibi. Ama gene de bu son belirlenimi gözardı edebiliriz; belli bir düzeye dek birincisi ile çakışır çünkü düşüncelerimizin şey/olgu ile bir ilişkisini verir, ama bu bütünüyle boş birşeydir, çünkü bununla şey kavramımız için bir ölçüt olarak alınmış olur, ama tam bu şey bizim için ona ilişkin kavramımızdan başka birşey olamaz. @#Kant ‘Ben,’ ‘Nesne’ Ve ‘Bilme’ Öğelerini Nasıl Düzenler?.Eleştirel felsefe bu üç terimin ilişkisini öyle bir yolda anlar ki, biz düşünceleri kendimiz ve şeyler arasına bir aracı olarak yerleştirir ve bunu bu aracın bizi şeylerle biraraya bağlamak yerine özellikle dışlayacağı bir yolda yaparız; @#Kant’ın Kendinde-Şeyi Yalnızca Düşünsel Bir Soyutlamadır.oysa böyle bu görüşe yalın bir gözlemle karşı çıkılabilir ve tam bu bizim ötemizde ve kendileri ile bağıntılı düşüncelerin ötesinde öteki uçta durması gereken şeylerin kendilerinin düşünce-şeyler olduklarını, bütünüyle belirsiz olarak salt bir düşünce-şey olduklarını, boş soyutlamanın sözde kendinde-şeyi olduklarını söyleyebiliriz.
 Insofern also das subjektive Denken unser eigenstes, innerlichstes Tun ist und der objektive Begriff der Dinge die Sache selbst ausmacht, so können wir aus jenem Tun nicht heraus sein, nicht über demselben stehen, und ebensowenig können wir über die Natur der Dinge hinaus. Von der letzteren Bestimmung jedoch können wir absehen; sie fällt mit der ersteren insofern zusammen, da sie eine Beziehung unserer Gedanken auf die Sache, aber nur etwas Leeres ergäbe, weil die Sache damit als Regel für unsere Begriffe aufgestellt werden würde, aber eben die Sache für uns nichts anderes als unsere Begriffe von ihr sein kann. Wenn die kritische Philosophie das Verhälnis dieser drei terminorum so versteht, daß wir die Gedanken zwischen uns und die Sachen als Mitte stellen in dem Sinne, daß diese Mitte uns von den Sachen vielmehr abschließt, statt uns mit denselben zusammenzuschließen, so ist dieser Ansicht die einfache Bemerkung entgegenzusetzen, daß eben diese Sachen, die jenseits unserer und jenseits der sich auf sie beziehenden Gedanken auf dem anderen Extreme stehen sollen, selbst Gedankendinge und, als ganz unbestimmte, nur ein Gedankending, — das sogenannte Ding-an-sich der leeren Abstraktion selbst sind.

@Kavram Ve Olgu İlişkisi: Duyusal İçerik Ve Düşünsel Biçim Sorunu.Gene de düşünce-belirlenimlerini salt kullanılacak birer araç olarak alan ilişkiyi dışlayan bakış açısı konusunda bu söylenenler yeterli olabilir; ama onunla bağıntılı bir başka nokta, düşünce-belirlenimlerini dış biçim olarak alan bakış açısı çok daha önemlidir. Tüm tasarım, erek, ilgi ve eylemlerimizin içersinde işleyen düşünce etkinliği, söylendiği gibi, bilinçsizce uğraştadır (doğal mantık); bilincimizin önüne aldığı şey içeriktir, tasarımların nesneleridir, bizi ilgilendiren şeylerdir; bu ilişkiye göre düşünce-belirlenimleri biçimler olarak geçerlidir ki yalnızca içeriğin üzerine eklenirler, ama içeriğin kendisi değildirler. @Şeyin Özü Şeyin Kavramıdır.Ama, daha önce belirtildiği ve genel olarak kabul edildiği gibi, eğer görüngülerin ve geçici dışsallıkların karmaşalarındaki ve olumsallıklarındaki doğa, kendine özgü öz, gerçekten kalıcı ve tözsel olan şey olgunun kavramı ya da kendinde evrensel olan ise, ve her bir bireysel insan sonsuz ölçüde kendine özgü olmasına karşın tüm özgünlüğünü birincil olarak insan olmada, her bir tekil hayvan birincil olarak hayvan olmada buluyorsa, o zaman bu temel uzaklaştırıldığında, birey başka yüklemlerle ne denli varsıl olarak donatılı olursa olsun, o öğeye de tıpkı başkaları gibi salt bir yüklem dense bile, böyle bir bireyin ne olacağını söylemek olanaksızlaşır. Vazgeçilemez temel, kavram, evrensel (ki düşüncenin kendisidir, yeter ki ‘‘düşünce’’ sözcüğünde imlenen tasarım soyutlanabilsin) salt bir içeriğe eklenmiş ilgisiz bir biçim olarak görülemez. Ama tüm doğal ve tinsel şeylerin bu düşünceleri, giderek tözsel içerik bile henüz bir belirlilikler karmaşası kapsar ve henüz kendisinde bir ruh ve bir bedenin, kavramın ve göreli bir olgusallığın ayrımını taşır; daha derin temel kendi için ruh ya da arı Kavramdır ki, nesnelerin en içleri, onların kendilerinin ve üstelik öznel düşünülüşlerinin bile en iç yürek vuruşlarıdır. @Mantık Biliminin Görevi.Anlığı dirilten ve onda devinen ve etkin olan bu mantıksal doğayı bilince getirmek: — Görev budur. @Doğal Mantık Ve Mantıksal Bilinç.İçgüdüsel etkinlik ve anlayan ve özgür etkinlik arasındaki ayrım genel olarak bu ikincinin bilinçli olarak yerine getirilmesidir; anlığı devindiren şeyin içeriği özne ile dolaysız birliğin dışına alınıp nesnel olarak onun önüne getirildiğinde, o zaman daha önce düşünmenin içgüdüsel etkinliğinde kategorilerinin bağlarına yakalanmış, sonsuz bir gereç karmaşasına dağılmış olan anlığın özgürlüğü başlar. Bu örüntüde orada burada bağlanmış daha sağlam düğümler vardır ki, bunlar anlığın yaşamının ve bilincin destek ve yön noktalarıdırlar ve sağlamlık ve güçlerini sözcüğün tam anlamıyla bilincin önüne getirildiklerinde onun özselliğinin kendilerinde ve kendileri için varolan kavramları olmasına borçludurlar. Anlığın doğası için en önemli nokta yalnızca kendinde ne olduğunun edimsel olarak ne olduğu ile ilişkisi değil, ama kendini ne olarak bildiğinin edimsel olarak ne olduğu ile ilişkisidir; anlık özsel olarak bilinç olduğu için, bu kendini-bilme edimselliğinin temel belirlenimidir. Salt içgüsel olarak birer itki gibi etkin olan ve bilince ilkin tekilleşerek ve dolayısıyla başkalaşabilir ve birbirleri ile karışmış olarak giren, ama bu yüzden anlığa tekilleşmiş ve güvenilmez bir edimsellik sunan bu kategorileri arılaştırmak ve böylelikle anlığı onlarda özgürlük ve gerçekliğe yükseltmek — bu öyleyse en yüksek mantıksal uğraştır.

 Doch dies mag für den Gesichtspunkt genügen, aus welchem das Verhältnis verschwindet, nach welchem die Denkbestimmungen nur als zum Gebrauch und als Mittel genommen werden; wichtiger ist das weiter damit Zusammenhängende, nach welchem sie als äußere Formen gefaßt zu werden pflegen. — Die uns alle Vorstellungen, Zwecke, Interessen und Handlungen durchwirkende Tätigkeit des Denkens ist, wie gesagt, bewußtlos geschäftig (die natürliche Logik); was unser Bewußtsein vor sich hat, ist der Inhalt, die Gegenstände der Vorstellungen, das, womit das Interesse erfüllt ist; die Denkbestimmungen gelten nach diesem Verhältnis als Formen, die nur an dem Gehalt, nicht der Gehalt selbst seien. Wenn es aber an dem ist, was vorhin angegeben worden und was sonst im allgemeinen zugestanden wird, daß die Natur, das eigentümliche Wesen, das wahrhaft Bleibende und Substantielle bei der Mannigfaltigkeit und Zufälligkeit des Erscheinens und der vorübergehenden Äußerung der Begriff der Sache, das in ihr selbst Allgemeine ist, wie jedes menschliche Individuum, [ob]zwar ein unendlich eigentümliches, das Prius aller seiner Eigentümlichkeit darin, Mensch zu sein, in sich hat, wie jedes einzelne Tier das Prius, Tier zu sein, so wäre nicht zu sagen, was, wenn diese Grundlage aus dem mit noch so vielfachen sonstigen Prädikaten Ausgerüsteten weggenommen würde, ob sie gleich wie die anderen ein Prädikat genannt werden kann, — was so ein Individuum noch sein sollte. Die unerläßliche Grundlage, der Begriff, das Allgemeine, das der Gedanke, insofern man nur von der Vorstellung bei dem Worte ‘‘Gedanke’’ abstrahieren kann, selbst ist, kann nicht nur als eine gleichgültige Form, die an einem Inhalte sei, angesehen werden. Aber diese Gedanken aller natürlichen und geistigen Dinge, selbst der substantielle Inhalt, sind noch ein solcher, der vielfache Bestimmtheiten enthält und noch den Unterschied einer Seele und eines Leibes, des Begriffs und einer relativen Realität an ihm hat; die tiefere Grundlage ist die Seele für sich, der reine Begriff, der das Innerste der Gegenstände, ihr einfacher Lebenspuls, wie selbst des subjektiven Denkens derselben ist. Diese logische Natur, die den Geist beseelt, in ihm treibt und wirkt, zum Bewußtsein zu bringen, dies ist die Aufgabe. Das instinktartige Tun unterscheidet sich von dem intelligenten und freien Tun dadurch überhaupt, daß dieses mit Bewußtsein geschieht; indem der Inhalt des Treibenden heraus aus der unmittelbaren Einheit mit dem Subjekte zur Gegenständlichkeit vor dieses gebracht ist, beginnt die Freiheit des Geistes, der in dem instinktweisen Wirken des Denkens, befangen in den Banden seiner Kategorien, in einen unendlich mannigfachen Stoff zersplittert ist. In diesem Netze schürzen sich hin und wieder festere Knoten, welche die Anhalts- und Richtungspunkte seines Lebens und Bewußtseins sind, sie verdanken ihre Festigkeit und Macht eben dem, daß sie, vor das Bewußtsein gebracht, an und für sich seiende Begriffe seiner Wesenheit sind. Der wichtigste Punkt für die Natur des Geistes ist das Verhältnis nicht nur dessen, was er an sich ist, zu dem, was er wirklich ist, sondern dessen, als was er sich weiß; dieses Sichwissen ist darum, weil er wesentlich Bewußtsein [ist], Grundbestimmung seiner Wirklichkeit. Diese Kategorien, die nur instinktmäßig als Triebe wirksam sind und zunächst vereinzelt, damit veränderlich und sich verwirrend in das Bewußtsein des Geistes gebracht [sind] und ihm so eine vereinzelte und unsichere Wirklichkeit gewähren, zu reinigen und ihn damit in ihnen zur Freiheit und Wahrheit zu erheben, dies ist also das höhere logische Geschäft.

@Bilimsel Düşünmenin Başlangıç Koşulu Olarak Kavramlar Ve İçerik.Bilimin hem kendi başına hem de gerçek bilginin koşulu olarak yüksek bir değer taşıdığını önceden kabul ettiğimiz başlangıcı olarak belirttiğimiz şey, Kavramların ve genelde Kavram kıpılarının, e.d. düşünce-belirlenimlerinin ilkin gereçten ayrı ve yalnızca onun üstüne eklenen biçimler olarak ele alınması — bu tutum hemen mantığın konusu ve ereği olarak verilen gerçeklik için baştan sona yetersiz olduğunu gösterir. Çünkü böylece salt biçimler olarak, içerikten ayrı olarak görülüp onları sonlu olarak damgalayan ve kendi içinde sonsuz olan gerçekliği anlamaya yeteneksiz kılan bir belirlenim içinde duruyor olarak kabul edilirler. Gerçek olan sınırlanmışlık ve sonluluk ile hangi bakımdan birleştirilirse birleştirilsin, bu onun olumsuzlanma yanı, gerçeklikten ve edimsellikten yoksunluk yanıdır, gerçek olmasını anlatan olumluluk yanı değil ama sözcüğün tam anlamıyla sonunu anlatan yandır. Salt biçimsel kategorilerin çıplaklığı karşısında sağlam sağduyunun içgüdüsü sonunda kendini öylesine güçlü görmüştür ki, bir küçümseme tutumuna girerek onlarla tanışıklığı okul mantığının ve metafiziğin alanına bırakmıştır; aynı zamanda bu ipuçlarının bilincinin kendi için taşıdığı değeri görmezden gelmiştir, ve doğal mantığın içgüdüsel etkinliğinde, özellikle düşünce belirlenimlerinin kendileri ile tanışıklığı ve onların bir bilgisini bile bile yadsıyarak, durulaştırılmamış ve dolayısıyla özgür-olmayan düşüncenin hizmetinde olduğunun bilinçsizliği içindedir. Böyle biçimlerin yalın temel-belirlenimi ya da ortaklaşa biçim-belirlenimi özdeşliktir ki, bu derlemcilik mantığında özdeşlik yasası olarak, A = A olarak, çelişki ilkesi olarak ileri sürülür. Sağlıklı us böyle gerçeklik yasalarını elinde tutan ve henüz onların peşinden giden okul için saygısını öylesine yitirmiştir ki, onunla alay eder ve böyle yasalara göre ‘‘Bitki bir —, bitkidir,’’ ‘‘Bilim —, bilimdir’’ vb. gibi doğru bildirimlerde bulunabilen birini dayanılmaz bulur. @Anlak Tasımı Bilginin Gerçekliğini Değil Ama Doğruluğunu İlgilendirir.Gerçekte anlağın başlıca işlevlerinden biri olan tasımın kurallarını veren formüller üzerine de eşit ölçüde doğru bilinci saptamıştır ve bunların en azından yanılgıların ve sofistliklerin de eşit ölçüde ilgisiz araçları olduklarını ve gerçeklik nasıl belirlenirse belirlensin, daha yüksek gerçeklik için, örneğin dinsel gerçeklik için, kullanışsız olduklarını, genel olarak gerçekliği değil ama bilgilerin bir doğruluğunu ilgilendirdiklerini bilir (gene de bu kuralların bilgideki yerlerini, orada zorunlu olarak geçerli olduklarını ve aynı zamanda ussal düşünce için özsel gereç olduklarını gözden kaçırmak doğru olmayacaktır).

 Was wir als Anfang der Wissenschaft, dessen hoher Wert für sich und zugleich als Bedingung der wahrhaften Erkenntnis vorhin anerkannt worden ist, angaben, die Begriffe und die Momente des Begriffs überhaupt, die Denkbestimmungen zunächst als Formen, die von dem Stoffe verschieden und nur an ihm seien, zu behandeln, dies gibt sich sogleich an sich selbst als ein zur Wahrheit, die als Gegenstand und Zweck der Logik angegeben wird, unangemessenes Verhalten kund. Denn so als bloße Formen, als verschieden von dem Inhalte, werden sie in einer Bestimmung stehend angenommen, die sie zu endlichen stempelt und die Wahrheit, die in sich unendlich ist, zu fassen unfähig macht. Mag das Wahre sonst, in welcher Rücksicht es sei, wieder mit Beschränkung und Endlichkeit vergesellschaftet sein, — dies ist die Seite seiner Negation, seiner Unwahrheit und Unwirklichkeit, eben seines Endes, nicht der Affirmation, welche es als Wahres ist. Gegen die Kahlheit der bloß formellen Kategorien hat der Instinkt der gesunden Vernunft sich endlich so erstarkt gefühlt, daß er ihre Kenntnis mit Verachtung dem Gebiete einer Schullogik und Schulmetaphysik überläßt, zugleich mit der Mißachtung des Wertes, den schon das Bewußtsein dieser Fäden für sich hat, und mit der Bewußtlosigkeit, in dem instinktartigen Tun natürlicher Logik, noch mehr in dem reflektierten Verwerfen der Kenntnis und Erkenntnis der Denkbestimmungen selbst, im Dienste des ungereinigten und damit unfreien Denkens gefangen zu sein. Die einfache Grundbestimmung oder gemeinschaftliche Formbestimmung der Sammlung solcher Formen ist die Identität, die als Gesetz, als A = A, als Satz des Widerspruchs in der Logik dieser Sammlung behauptet wird. Die gesunde Vernunft hat ihre Ehrerbietung vor der Schule, die im Besitze solcher Gesetze der Wahrheit [ist] und in der sie noch immer so fortgeführt werden, so sehr verloren, daß sie dieselbe darob verlacht und einen Menschen, der nach solchen Gesetzen wahrhaft zu sprechen weiß: ‘‘die Pflanze ist eine — Pflanze,’’ ‘‘die Wissenschaft ist — die Wissenschaft’’ und so fort ins Unendliche, für unerträglich hält. Über die Formeln auch, welche die Regeln des Schließens [angeben], das in der Tat ein Hauptgebrauch des Verstandes ist, hat sich — so ungerecht es ist zu verkennen, daß sie ihr Feld in der Erkenntnis haben, worin sie gelten müssen, und zugleich, daß sie wesentliches Material für das Denken der Vernunft sind — das ebenso gerechte Bewußtsein festgesetzt, daß sie gleichgültige Mittel wenigstens ebensosehr des Irrtums und der Sophisterei sind und, wie man auch sonst die Wahrheit bestimmen mag, für die höhere, z. B. die religiöse Wahrheit unbrauchbar sind, — daß sie überhaupt nur eine Richtigkeit der Erkenntnisse, nicht die Wahrheit betreffen.

@Felsefede İçerik Ve Biçim Sorunu: İdealizm.Gerçekliği bir yana atarak düşünmeyi irdelemenin bu yolunun yetersizliğini gidermenin biricik yolu yalnızca genellikle dışsal biçime ait sayılan şeyin değil, ama içeriğin de düşünsel irdelemeye getirilmesidir. Çok geçmeden açığa çıkar ki sıradan derin düşünme ediminde ilkin İçerik olarak Biçimden ayrılmış olan şeyin gerçekte biçimsiz, kendi içinde belirlenimsiz olmaması gerekir; yoksa salt boş birşey, bir kendinde-şey soyutlaması olurdu; tersine, Biçimi kendinde taşır, aslında ancak onun yoluyla bir diriliği ve iç değeri vardır ve yalnızca bir İçerik görünüşüne olduğu gibi böylelikle bu görünüşe dışsal birşeyin görünüşüne dönüşen de Biçimin kendisidir.

İçerik, doğal bilincin değer verdiği yan, biçimsiz olarak alındığında gerçekte salt bir sanıdır, bir soyutlamadır; olmayan birşeydir ya da yalnızca sanıda varolan birşeydir ki, buna varlık ya da gerçeklik yüklemesi görgücülüğün sonsuz yanılgısıdır. Böylece ‘içerik’ görünüşüne ya da yanılsamasına (Schein) dönüşen şey anlağın soyutlamasından başka birşey değildir. ‘Bu görünüşe dışsal birşeyin görünüşü’ ise biçimin kendisidir. Belki de bu son uslamlamayı izlemek güç görünebilir. Ama yalnızca ‘bu görünüş’ ile denmek istenen şeyin ‘içerik’ olduğu anımsanırsa güçlük kalkabilir. Hegel’in bu tür eytişimsel ‘inceliklerinin’ herşeye karşın çok sık olmadığını düşünebiliriz. Ama bu da yine okuru bütünüyle kendi eytişimsel düşünce akışı içine aldığı varsayımı ile sürdürülen bir uslamlamadır.

İçeriğin mantıksal irdelemeye bu getirilişi ile nesne olan bundan böyle şeyler değil ama şeylerin olgusal yanları [Sache], kavramlarıdır. Gene de burada anımsatılabilir ki, bir kavramlar çokluğu, ve bir olgular çokluğu vardır. @Kavramın Doğası: Evrensel Ve Belirli Kavram.Ama bu çokluğun nasıl kısıtlandığı bir yandan daha önce belirtilmiştir: Kavram genelde düşünce olarak, evrensel olarak, çoklukları içinde belirsiz sezginin ve tasarımın önünde uçuşan şeylerin tekilliği karşısında ölçüsüz bir kısaltmadır; ama öte yandan bir Kavram kendinde ilk olarak genelde Kavramdır, ve bu salt birdir ve tözsel temeldir; ama ikinci olarak hiç kuşkusuz belirli bir Kavramdır ki, ondaki bu belirlilik İçerik olarak görünen şeydir; Kavramın belirliliği ise bu tözsel birliğin bir Biçim-belirlenimidir, bütünlük olarak Biçimin bir kıpısı, belirli Kavramın temeli olan Kavramın kendisinin bir kıpısıdır. Bu Kavram duyusal olarak sezilmez ya da tasarımlanmaz; yalnızca düşünmenin bir nesnesi, ürünü ve içeriğidir ve kendinde ve kendi için varolan olgudur, var olanın Logos’u, Usu, şey adını taşıyanın gerçekliğidir; mantık biliminin dışında bırakılması gereken en son şey Logos’tur. Öyleyse bu bilimin içersine alınması ya da ondan atılması salt keyfi bir sorun olmamalıdır. Salt dışsal Biçimler olan düşünce-belirlenimleri gerçek anlamda kendilerinde irdenenirlerse, bu ancak sonluluklarını ve kendileri için olma gereğinin gerçeksizliğini, ve gerçeklikleri olarak Kavramı ortaya koyar. Buna göre, mantık bilimi genel olarak anlığımıza içgüdüsel ve bilinçsiz olarak yayılan ve dilde kendilerini gösterdikleri zaman bile nesnelleştirilmeyip gözden kaçırılan düşünce-belirlenimlerini ele alırken, ayrıca derin-düşünce tarafından seçilip çıkarılan ve onun tarafından öznel, gerece ve içeriğe dışsal Biçimler olarak saptanan düşünce-belirlenimlerinin de bir yeniden kuruluşu olacaktır.

 Die Unvollständigkeit dieser Weise, das Denken zu betrachten, welche die Wahrheit auf der Seite läßt, ist allein dadurch zu ergänzen, daß nicht bloß das, was zur äußeren Form gerechnet zu werden pflegt, sondern der Inhalt mit in die denkende Betrachtung gezogen wird. Es zeigt sich von selbst bald, daß, was in der nächsten gewöhnlichsten Reflexion als Inhalt von der Form geschieden wird, in der Tat nicht formlos, nicht bestimmungslos in sich sein soll — so wäre er nur das Leere, etwa die Abstraktion des Dings-an-sich -, daß er vielmehr Form in ihm selbst, ja durch sie allein Beseelung und Gehalt hat und daß sie selbst es ist, die nur in den Schein eines Inhalts sowie damit auch in den Schein eines an diesem Scheine Äußerlichen umschlägt. Mit dieser Einführung des Inhalts in die logische Betrachtung sind es nicht die Dinge, sondern die Sache, der Begriff der Dinge, welcher Gegenstand wird. Hierbei kann man aber auch daran erinnert werden, daß es eine Menge Begriffe, eine Menge Sachen gibt. Wodurch aber diese Menge beschränkt wird, ist teils vorhin gesagt worden, daß der Begriff als Gedanke überhaupt, als Allgemeines, die unermeßliche Abbreviatur gegen die Einzelheit der Dinge, wie sie [in] ihre[r] Menge dem unbestimmten Anschauen und Vorstellen vorschweben, ist; teils aber ist ein Begriff sogleich erstens der Begriff an ihm selbst, und dieser ist nur einer und ist die substantielle Grundlage; fürs andere aber ist er wohl ein bestimmter Begriff, welche Bestimmtheit an ihm das ist, was als Inhalt erscheint; die Bestimmtheit des Begriffs aber ist eine Formbestimmung dieser substantiellen Einheit, ein Moment der Form als Totalität, des Begriffes selbst, der die Grundlage der bestimmten Begriffe ist. Dieser wird nicht sinnlich angeschaut oder vorgestellt; er ist nur Gegenstand, Produkt und Inhalt des Denkens und die an und für sich seiende Sache, der Logos, die Vernunft dessen, was ist, die Wahrheit dessen, was den Namen der Dinge führt; am wenigsten ist es der Logos, was außerhalb der logischen Wissenschaft gelassen werden soll. Es muß darum nicht ein Belieben sein, ihn in die Wissenschaft hereinzuziehen oder ihn draußen zu lassen. Wenn die Denkbestimmungen, welche nur äußerliche Formen sind, wahrhaft an ihnen selbst betrachtet werden, kann nur ihre Endlichkeit und die Unwahrheit ihres Für-sich-sein-Sollens und, als ihre Wahrheit, der Begriff hervorgehen. Daher wird die logische Wissenschaft, indem sie die Denkbestimmungen, die überhaupt unseren Geist instinktartig und bewußtlos durchziehen und, selbst indem sie in die Sprache hereintreten, ungegenständlich, unbeachtet bleiben, abhandelt, auch die Rekonstruktion derjenigen sein, welche durch die Reflexion herausgehoben und von ihr als subjektive, an dem Stoff und Gehalt äußere Formen fixiert sind.

Hiçbir nesnenin betimlemesi kendinde ve kendi için böyle kendi zorunluğu içindeki düşüncenin açınımı denli bütünüyle içkin bir plastikliğe yetenekli değildir; hiç biri bu istemi kendisi ile birlikte böyle bir düzeyde getirmez; düşünmenin bilimi bu bakımdan matematiği bile aşmalıdır, çünkü hiçbir nesne kendisinde bu özgürlük ve bağımsızlığı taşımaz. Böyle bir açımlama, kendi türünde matematiksel çıkarsamanın gidiş yolunda görüldüğü gibi, açınımın hiçbir basamağında o basamakta dolaysızca ortaya çıkmayan ve ona önceki basamaktan alınmış olmayan bir düşünce-belirleniminin ve derin-düşünce öğesinin bulunmamasını ister. Ama açımlamada böylesine soyut bir eksiksizlikten hiç kuşkusuz genel olarak vazgeçilmelidir; bilimin eksiksizce yalın olanla, eş deyişle en evrensel ve en boş olanla başlaması gerektiği, bu olgu açımlamayı daha öte tek bir sözcük bile eklenmeksizin yalnızca yalın olanın tam bu bütünüyle yalın anlatımına kısıtlayacaktır; olgunun doğasına göre ancak olumsuzlayıcı derin-düşünceler kabul edilebilecektir ki, bunların işlevleri onlar olmadığında tasarım ya da kuralsız düşünme tarafından içeri karıştırılabilecek şeyleri engellemek ve uzaklaştırmak olacaktır. Gene de gelişimin yalın içkin ilerleyişine böyle karışmalar kendi başlarına olumsaldır, ve böylelikle onları önleme çabasının kendisi bu olumsallıkla lekelidir; bundan başka, tüm böyle noktaları karşılamayı istemek yalnızca ve yalnızca bunlar sorunun dışında yattıkları için boşunadır, ve en azından burada dizgesel bir doyum için istenecek olan şey tam olarak yerine getirilemeyecektir. @Modern Felsefe Okuru Ve Platonik Diyalogların Plastik Kişileri.Ama modern bilincimizin kendine özgü kaynaşması ve dağınıklığı bizi az çok yakında yatan gözlem ve görüşleri dikkate almaya zorlar. Plastik bir söylem ayrımsamada ve anlamada da plastik bir tutumu ister; ama kendi gözlem ve görüşlerini — ki kökensel düşünce [Selbstdenken] kendini bunlarla gösterme dayançsızlığı içindedir — Platon’un yazılarında görülen ve yalnızca soruna kulak veren o dinleyiciler gibi sessizce ve kendiliğinden reddedecek denli plastik gençler ve erkekler modern bir diyalogda yer alamazlar; ve böyle okurları beklemek ise hiçbir biçimde söz konusu değildir. @Felsefe Ancak Sayıltı Düzleminde Varolan Doğal Bilinçten Saldırıya Uğrar.Tersine, kendilerine görüşlerinin ve karşıçıkışlarının birer sayıltı olduğunu ve kullanılmadan önce kendilerinin eleştirilmesi gereksinen kategoriler kapsadığını gösterecek yalın bir gözlemi bile yapamayan karşıtlar tarafından çok sık ve çok sert saldırılara uğradım. Bu konudaki bilinçsizlik inanılmayacak boyutlara varır; gösterilen yanlış anlama öylesine temeldendir ki, irdelenen bir kategori durumunda bu kategorinin kendisini değil ama başka birşeyi düşünecek denli kötü, e.d. eğitimsiz tutumdan doğar. Bu bilinçsizlik özellikle aklanamayacak bir durumdadır, çünkü böyle başka birşey başka düşünce-belirlenimleri ve başka kavramlardır, ve bir mantık dizgesinde tam bu öteki kategoriler için kendi yerleri bulunmuş ve kendileri irdeleme altına alınmış olmalıdır. Bu bilinçsizlik herşeyden çok mantığın ilk Kavramları ya da ilkeleri olan Varlık, Yokluk ve Oluş üzerine karşıçıkış ve saldırıların büyük çoğunluğunda açıktır; ama bu sonuncusu, oluş, kendisi yalın bir belirlenim olarak — ki en yalın çözümleme bunu gösterir — öteki iki belirlenimi kıpılar olarak kapsar. Özenlilik başlangıcın üzerine herşeyin kurulacağı zemin olarak başka herşeyden önce yoklanmasını, aslında ilkin kendi sağlamlığını tanıtlayıncaya dek daha ileri gidilmemesini, ve eğer durum bu değilse onu izleyen herşeyin yadsınmasını gerektiriyor görünür. @Felsefede Varsayımsız Başlangıcın Yalınlığı Ve Kolaylığı.Bu özenlilik aynı zamanda düşünme çabasını en yüksek düzeyde kolaylaştırmayı sağlama üstünlüğünü de taşır; bütün gelişimi bu tohumda kapalı olarak kendi önünde bulur ve onunla, yerine getirmesi en kolay olanla işini bitirdiği zaman kendini bütün işi bitirmiş görür, çünkü o en yalın olandır, yalının kendisidir; bu böylesine öz-doyumlu özenliliğin özsel olarak kendini salık vermesine yol açan şey burada gerekli olan o en küçük düşünce çabasıdır. Yalın olana bu kısıtlama kendi için yalın kalmayı istemeyen ama ona kendi gözlemlerini birlikte getiren düşünmenin özencini özgürce oynamaya bırakır. İlkin yalnızca ilke ile uğraşma ve böylelikle daha ötesi ile ilgilenmeme gibi haklı bir nedenle, bu özenlilik kendi işinde bunun tersini yapar, çünkü daha ötesini, e.d. salt ilke olandan başka kategorileri, başka varsayımları ve önyargıları birlikte getirir. Böyle ‘Sonsuzluk sonluluktan ayrıdır,’ ‘İçerik biçimden başka birşeydir,’ ‘İç dıştan başka birşey, dolaylılık benzer olarak dolaysızlık değildir’ gibi varsayımlar, sanki böyle şeyler bilinmezmiş gibi, aynı zamanda bilgilendirme amacıyla ortaya sürülür ve tanıtlanmaktan çok anlatılır ve inancaları verilir. Böyle öğretici bir davranışta — başka bir adlandırma bulamıyorum — bir aptallık yatar; ama gerçekte bir yandan bu tür önermeleri yalnızca varsaymak ve dosdoğru kabul etmek aklanamaz birşeyken, öte yandan daha da çoğunu, öyle bir bilgisizliği ele verir ki, bu böyle sonsuzluk olmaksızın bir sonlunun gerçek birşey olup olmadığı, yine böyle soyut sonsuzluğun, dahası biçimsiz bir içeriğin ve içeriksiz bir biçimin, ya da hiçbir dışlaşması olmayan bir içselliğin ve içselliksiz bir dışsallığın vb. gerçek birşey ya da edimsel birşey olup olmadığı gibi soruları yoklamanın mantıksal düşünmenin gereksinimi ve işi olduğu olgusunu bile ayrımsayamaz. — Ama düşünmenin ona plastik bir tavır kazandıran ve raslantısal gözlemlerin üstesinden gelmesini sağlayan bu eğitimi ve disiplini yalnızca daha öteye giderek, çalışarak ve bütün açınımı üreterek sağlanabilir.

 Die Darstellung keines Gegenstandes wäre an und für sich fähig, so streng ganz immanent plastisch zu sein als die der Entwicklung des Denkens in seiner Notwendigkeit; keiner führte so sehr diese Forderung mit sich; seine Wissenschaft müßte darin auch die Mathematik übertreffen, denn kein Gegenstand hat in ihm selbst diese Freiheit und Unabhängigkeit. Solcher Vortrag erforderte, wie dies in seiner Art in dem Gange der mathematischen Konsequenz vorhanden ist, daß bei keiner Stufe der Entwicklung eine Denkbestimmung und Reflexion vorkäme, die nicht in dieser Stufe unmittelbar hervorgeht und aus den vorhergehenden in sie herübergenommen ist. Allein auf solche abstrakte Vollkommenheit der Darstellung muß freilich im allgemeinen Verzict getan werden; schon indem die Wissenschaft mit dem rein Einfachen, hiermit dem Allgemeinsten und Leersten anfangen muß, ließe der Vortrag nur eben diese selbst ganz einfachen Ausdrücke des Einfachen ohne allen weiteren Zusatz irgendeines Wortes zu; — was der Sache nach stattfinden dürfte, wären negierende Reflexionen, die das abzuhalten und zu entfernen sich bemühten, was sonst die Vorstellung oder ein ungeregeltes Denken einmischen könnte. Solche Einfälle in den einfachen immanenten Gang der Entwicklung sind jedoch für sich zufällig, und die Bemühung, sie abzuwehren, wird somit selbst mit dieser Zufälligkeit behaftet; ohnehin ist es vergeblich, allen solchen Einfällen, eben weil sie außer der Sache liegen, begegnen zu wollen, und wenigstens wäre Unvollständigkeit das, was hierbei für die systematische Befriedigung verlangt würde. Aber die eigentümliche Unruhe und Zerstreuung unseres modernen Bewußtseins läßt es nicht anders zu, als gleichfalls mehr oder weniger auf naheliegende Reflexionen und Einfälle Rücksicht zu nehmen. Ein plastischer Vortrag erfordert dann auch einen plastischen Sinn des Aufnehmens und Verstehens; aber solche plastische Jünglinge und Männer, so ruhig mit der Selbstverleugnung eigener Reflexionen und Einfälle, womit das Selbstdenken sich zu erweisen ungeduldig ist, nur der Sache folgende Zuhörer, wie sie Platon dichtet, würden in einem modernen Dialoge nicht aufgestellt werden können; noch weniger dürfte auf solche Leser gezählt werden. Im Gegenteil haben sich mir zu häufig und zu heftig solche Gegner gezeigt, welche nicht die einfache Reflexion machen mochten, daß ihre Einfälle und Einwürfe Kategorien enthalten, welche Voraussetzungen sind und selbst erst der Kritik bedürfen, ehe sie gebraucht werden. Die Bewußtlosigkeit hierüber geht unglaublich weit; sie macht das Grundmißverständnis, das üble, d. h. ungebildete Benehmen, bei einer Kategorie, die betrachtet wird, etwas Anderes zu denken und nicht diese Kategorie selbst. Diese Bewußtlosigkeit ist um so weniger zu rechtfertigen, als solches Anderes andere Denkbestimmungen und Begriffe sind, in einem Systeme der Logik aber eben diese anderen Kategorien gleichfalls ihre Stelle müssen gefunden haben und daselbst für sich der Betrachtung werden unterworfen sein. Am auffallendsten ist dies in der überwiegenden Menge von Einwürfen und AngrifFen auf die ersten Begriffe oder Sätze der Logik, das Sein und Nichts und das Werden, als welches, selbst eine einfache Bestimmung, wohl unbestritten — die einfachste Analyse zeigt dies — jene beiden Bestimmungen als Momente enthält. Die Gründlichkeit scheint zu erfordern, den Anfang als den Grund, worauf alles gebaut sei, allem voraus zu untersuchen, ja nicht weiterzugehen, als bis er sich fest erwiesen hat, im Gegenteil vielmehr, wenn dies nicht der Fall ist, alles noch Folgende zu verwerfen. Diese Gründlichkeit hat zugleich den Vorteil, die größte Erleichterung für das Denkgeschäft zu gewähren; sie hat die ganze Entwicklung in diesen Keim eingeschlossen vor sich und hält sich für mit allem fertig, wenn sie mit diesem fertig ist, der das Leichteste zum Abtun ist, denn er ist das Einfachste, das Einfache selbst; es ist die geringe Arbeit, die erforderlich ist, wodurch sich diese so selbstzufriedene Gründlichkeit wesentlich empfiehlt. Diese Beschränkung auf das Einfache läßt der Willkür des Denkens, das für sich nicht einfach bleiben will, sondern seine Reflexionen darüber anbringt, freien Spielraum. Mit dem guten Rechte, sich zuerst nur mit dem Prinzip zu beschäftigen und damit sich auf das Weitere nicht einzulassen, tut diese Gründlichkeit in ihrem Geschäfte selbst das Gegenteil hiervon, vielmehr das Weitere, d. i. andere Kategorien, als nur das Prinzip ist, andere Voraussetzungen und Vorurteile herbeizubringen. Solche Voraussetzungen, daß die Unendlichkeit verschieden von der Endlichkeit, der Inhalt etwas anderes als die Form, das Innere ein anderes als das Äußere, die Vermittlung ebenso nicht die Unmittelbarkeit sei, als ob einer dergleichen nicht wüßte, werden zugleich belehrungsweise vorgebracht und nicht sowohl bewiesen als erzählt und versichert. In solchem Belehren als Benehmen liegt — man kann es nicht anders nennen — eine Albernheit; der Sache nach aber teils das Unberechtigte, dergleichen nur vorauszusetzen und geradezu anzunehmen, teils aber noch mehr die Unwissenheit, daß es das Bedürfnis und Geschäft des logischen Denkens ist, eben dies zu untersuchen, ob denn so ein Endliches ohne Unendlichkeit etwas Wahres ist, ebenso [ob] solche abstrakte Unendlichkeit, ferner ein formloser Inhalt und eine inhaltslose Form, so ein Inneres für sich, das keine Äußerung hat, eine Äußerlichkeit ohne Innerlichkeit usf. etwas Wahres, ebenso etwas Wirkliches ist. — Aber diese Bildung und Zucht des Denkens, durch welche ein plastisches Verhalten desselben bewirkt und die Ungeduld der einfallenden Reflexion überwunden würde, wird allein durch das Weitergehen, das Studium und die Produktion der ganzen Entwicklung verschafft.

Platonik açımlama söz konusu edildiğinde, modern zamanlarda felsefi bilimin bağımsız bir yapısını yeniden kurmak için çalışan birine Platon’un Devlet üzerine kitabını baştan yedi kez elden geçirdiği anımsatılabilir. Bunun anımsanması, onda imleniyor görünebileceği ölçüde bir karşılaştırma, yalnızca kişiyi modern dünyaya ait olmakla daha derin bir ilke, daha güç bir nesne ve kapsamda daha varsıl bir gereç ile karşı karşıya kalan bir çalışma için onu yetmişyedi kez baştan ele alacak zamanın olmuş olmasını istemeye götürmelidir. Bununla birlikte, yazar görevin büyüklüğünü göz önüne aldığında, dışsal zorunluğun belirlediği koşullar altında, çağdaş sorunların büyüklük ve çok yanlılıklarının kaçınılmaz oyalamaları altında, giderek günlerin gürültülü şamatasının ve kendini buna sınırlamakla gururlanan bir bönlüğün sağır edici gevezeliğinin yalnızca arı düşünce öğesinde varolan bir bilginin tutkusuz dinginliğine katılacak bir yer bırakıp bırakmadığı kuşkusu altında başarılabilecek olanla yetinmek zorunda kalmıştır.

Berlin, 7 Kasım 1831

 Bei der Erwähnung Platonischer Darstellung kann, wer ein selbständiges Gebäude philosophischer Wissenschaft in modernen Zeiten neu aufzuführen arbeitet, an die Erzählung erinnert werden, daß Platon seine Bücher über den Staat siebenmal umgearbeitet habe. Die Erinnerung hieran, eine Vergleichung, insofern sie eine solche in sich zu schließen schiene, dürfte nur um so mehr bis zu dem Wunsche treiben, daß für ein Werk, das, als der modernen Welt angehörig, ein tieferes Prinzip, einen schwereren Gegenstand und ein Material von reicherem Umfang zur Verarbeitung vor sich hat, die freie Muße, es siebenundsiebzigmal durchzuarbeiten, gewährt gewesen wäre. So aber mußte der Verfasser, indem er es im Angesicht der Größe der Aufgabe betrachtet, sich mit dem begnügen, was es hat werden mögen, unter den Umständen einer äußerlichen Notwendigkeit, der unabwendbaren Zerstreuung durch die Größe und Vielseitigkeit der Zeitinteressen, sogar unter dem Zweifel, ob der laute Lärm des Tages und die betäubende Geschwätzigkeit der Einbildung, die auf denselben sich zu beschränken eitel ist, noch Raum für die Teilnahme an der leidenschaftslosen Stille der nur denkenden Erkenntnis offen lasse.


Berlin, den 7. November 1831
Sonraki Bölüm: Giriş: Mantığın Genel Kavramı