Edvard Munch, Çığlık (1989, ayrıntı)

Angst: Endişe.
Korku.
Ya Da,
Büyük Korku,
Daha Büyük Korku, Vb.

‘‘Başka tek bir kişi ile tek bir ilişkim yok: En yalnız, (dünyasal bir anlamda anlaşıldığında) en güçsüz kişiyim.’’

"I have no single connection with a single other person: I am the most solitary of persons, the (understood in a worldly sense) most powerless" (from the Journals).

Begrebet Angest. En simpel psychologisk-paapegende Overveielse i Retning af det dogmatiske Problem om Arvesynden Vigilius Haufniensis 1844 Endişe Kavramı. İnaksal Kalıtsal-Günah Sorunu Üzerine Ruhbilimsel Yönelimli Yalın Bir İrdeleme Vigilius Haufniensis (Kopenhag Bekçisi) 1844

Angst, ya da Korku, Angst sözcüğü endişe / anxiety, ya da dread anlatımları ile de karşılanır.

Ya da, başkasında kendini bulamamadır: Özgürlüğün yitişidir.
Yine, başkasında kendini bulamamadır: Sevginin yitişitir.

Kierkegaard korkunun Adem'i öncelediğini düşünür. İnsan doğasına özünlü olduğunu. Aslında kalıtsal olduğunu. Kierkegaard’ın demek istediği şey insanın suç ve günah işlemeye yetenekli, ve böylece suçluluk duygusuna ya da korkuya da yetenekli olması olgusu değildir. İnsan gizil değil ama edimsel bir endişe ile varolur.

Søren Aabye Kierkegaard
(1813 - 1855)

Babasının kalıtıyla gönenç içinde yaşayan ve burjuva yaşam tarzını acımasızca kınayan Kierkegaard elindeki tüm olanaklarla Felsefeye karşı, Gerçekliğe karşı, İnsanlığa karşı yaşamı boyunca usanmadan savaş verdi. Bilme istemini insan için burnu büyüklük olarak, onun kibirinin bir ele verilişi olarak gördü. Bilmek Tanrı ile bir olmaktı, öyleyse sefil insanın bilmesi yalnızca olanaksız değil ama istenmeyen birşeydi. Eğer dinsel bir kurtuluş söz konusuysa, bilgi bunu ancak engellemeye yarayacaktı. İnsan bilgisizleştirilmeliydi. Büyük Danimarkalı felsefecinin, modern varoluşçuluğun ilk babalarından biri olan bu Kopenhaglı düşünürün varoluşsal kaygıları çok büyüktü.

Kierkegaard gerçekte suçluluk duygusu, günah duygusu, ceza gereksinimi vb. üzerine dayalı bir kişiliğin kendi mantıksal olanakları ile bırakıldığında nasıl vargılara ulaşabileceğini gösteren ilk modern düşünürlerden biriydi.

Başka bir kavramsal bakış açısından, bir evrensel insan doğası kavramının bakış açısından, yalnızlık, ya da analitik bireysellik açıkça düşmanlıktır. Kendini insanlık evrenselinde yitirememek, tam tersine benin benliği üzerinde çok fazla diretmek, bireyselliği kutsallaştırmaktır.

Edvard Munch, "Çığlık" (1989).

Bireysellik varoluşçuluk tarafından başlıca değer olarak kabul edilir. Toplum dayanılmazdır.
— Topluluk değil ama bireysellik.
— Evrensel değil ama tekil olan.
Gerçekten de, modern insanda bile insan özü, insan olmanın onuru ve değeri böyle bir ‘topluluğu,’ sivil toplumu gerçek topluluk olarak kabul edemez. Salt bir yarışmacılık, çekişmecilik ilişkisine indirgenmiş bir dünyada insan doğası ancak yıkılır. Böyle bir evrensel reddedilmeyi hakeder.

İnsan doğası nihilistlere göre içgüdüseldir. Modern toplumda içgüdünün aldığı biçim saldırganlık biçimidir. Sartre "Başkası cehennemdir" gibi birşeyler söyler. Marcel "Başkası benim için salt bir olumsuzluk imidir, bir eksi imidir," der. Varoluşçuluğun insan özünü reddetmekten başka bir tözü yoktur çünkü öz reddedilen varoluşun kendisinin bir türevidir. Varoluşçu mantık yalnızca göreciliğin bir başka biçimini sunar.

İnsan Özü bakış açısından herşey başka türlü görünür. Ancak özü olan bir varlık kendinin nedeni, e.d. özgür, değerli, onurlu, anlamlı olabilir.

Kuşkucu usun belirlenimsizlik saplantısı bütünüyle tutarlı olarak korku, umutsuzluk, yokoluş, nefret vb. kavramları ile elele giderken, öte yandan bu belirsizlik ile karşıtlık içinde, belirlenim Spinoza’nın ona verdiği ‘tözsel’ biçiminde bile olsa kamutanrıcı bir iyimserliğe koşut giderken, Hegel’deki eytişimsel gerçekliği içinde insanın özgür olma yeteneğine duyulan saltık güvende anlatımını bulur. Ama varoluşçu mantık için insan özsel olarak güvenilmez, tehlikeli, yokedici bir varlıktır. İnsan özsel olarak nefret eder. İnsan gerçekten de böyledir, ama hiç kuşkusuz içgüdüsel olduğu sürece, doğa durumunda olduğu sürece. Avrupa’nın bütün bir yıkımlar tarihi karşısında, modern toplumun sergilediği çıplak barbarlıklar karşısında, bu kinizm anlaşılabilir birşeydir. Kendi yalnızlıkları içinde tükenmiş, yitmiş bireylerden ait oldukları bütün bir tarihe aykırı vargılar peşinde koşmaları beklenmemelidir.

Belirlenimin insan doğası açısından eytişimi kuşkuculuğun karşıt yönüne bakar. Bilinen, anlaşılan bir dünya karşısında insanın duygusal yapısı endişeya, korkuya, ya da büyük korkuya değil, ama tersine güvenliğe, dinginliğe ve erinç duygusuna eğilimlidir.

Ancak bilinmeyen, anlaşılmayan şey bir endişe ve ürkü kaynağı olabilir.

Özsüz, anlaşılmaz, belirsiz bir insan doğası, değişken, anlaşılmayan, biçimsiz bir insan benliği doğallıkla kuşku, kaygı, tasa, kötümserlik, değersizlik, anlamsızlık kavramlarının destek noktasıdır. Varoluşçu yazarların temaları bu usdışı önyargı çevresine örülür.