|
|
Çeviri ve Çözümlemeler Aziz Yardımlı |
James
Clerk Maxwell Encyclopaedia Britannica [9’uncu yayım, Cilt VIII, ss. 568-72; 1875] |
|
|
— Ether: Sözcüğün Platonik Kökeni |
|
|
Ether, ya da Æther (aiqhr, büyük bir olasılıkla aiqw, ‘‘yakarım’’dan, gerçi Platon Kratilus’unda adı onun sürekli deviminden türetiyor olsa da — oti aei qei peri ton aera rewn, aeiqehr dikaiwV an kaloito),* uzayın görünürde boş olan parçalarında bulundukları varsayılan ve görülür cisimlerden daha ince bir tür özdeksel töz. |
Ether, or Æther (aiqhr, probably from aiqw, I burn, though Plato in his Cratylus derives the name from its perpetual motion — oti aei qei peri ton aera rewn, aeiqehr dikaiwV an kaloito), a material substance of more subtle kind than visible bodies, supposed to exist in those parts of space which are apparently empty. |
| *[Platon: Kratilus [410]: ‘Aiteri (ether) aeiteer olarak yorumlayacağım; doğru söylenişi bu olabilir. Çünkü bu öğe her zaman havanın çevresinde akıp gittiği için onu ‘aeiter’ olarak adlandırmak yerinde olabilir.] | |
|
—
Vakum Ve Plenum (Boşluk Ve Doluluk) |
|
|
Bir ether üzerine önsav değişik kuramcılar tarafından çok değişik nedenlerle ileri sürülmüştür. Felsefi bir ilke olarak bir plenumun (ya da doluluğun) varoluşunu ileri sürenler için doğanın bir vakumdan (ya da boşluktan) nefret etmesi herşeyi kuşatan bir ether imgelemek için yeterliydi, üstelik başka her uslamlama ona karşı olsa bile. Uzamı özdeğin biricik özsel özelliği, ve özdeği uzamın zorunlu bir koşulu yapan Descartes için görünürde birbirlerinden uzak cisimlerin salt varoluşları bile aralarındaki sürekli ortamın varoluşunun bir tanıtıydı. |
The
hypothesis of an æther has been maintained by different speculators for
very different reasons. To those who maintained the existence of a
plenum as a philosophical principle, nature’s abhorrence of a vacuum was
a sufficient reason for imagining an all-surrounding æther, even though
every other argument should be against it. To Descartes, who made extension
the sole essential property of matter, and matter a necessary condition
of extension, the bare existence of bodies apparently at a distance was
a proof of the existence of a continuous medium between them.
|
|
— Ether Fobisinin Nedenleri |
|
|
Ama bir ortam için bu yüksek metafiziksel zorunlukların yanısıra, etherler tarafından yerine getirilecek daha dünyasal işler de vardı. İçlerinde gezegenlerin yüzmesi için, elektriksel atmosferler ve manyetik effluvia oluşturmak için, duyumları bedenlerimizin bir bölümünden bir başkasına iletmek için vb. etherler icadedildi, ta ki sonunda tüm uzay etherler ile üç dört kez dolup taşıncaya dek. Ancak etherler üzerine önsavların daha önceleri bilim üzerinde yarattığı yaygın ve zararlı etkiyi anımsadığımız zamandır ki onsekizinci yüzyıl sırasında ağırbaşlı insanların etherlerden duydukları ve büyük bir olasılıkla giderek bir tür kalıtsal önyargı olarak merhum Mr. John Stuart Mill’e dek ulaşan dehşeti anlayabiliriz. |
But
besides these high metaphysical necessities for a medium, there were more
mundane uses to be fulfilled by æthers. Æthers were invented for the
planets to swim in, to constitute electric atmospheres and magnetic effluvia,
to convey sensations from one part of our bodies to another, and so on,
till all space had been filled three or four times over with æthers.
It is only when we remember the extensive and mischievous influence on
science which hypotheses about æthers used formerly to exercise that we
can appreciate the horror of æthers which sober-minded men had during
the eighteenth century, and which, probably as a sort of hereditary prejudice,
descended even to the late Mr. John Stuart Mill.
|
|
— Newton’un İzleyicileri Yerçekimini ‘Mekanik’ Olarak Değil Ama Salt ‘Nicel/Matematiksel’ Olarak Gördüler |
|
|
Newton’un izleyicileri gök cisimlerinin karşılıklı yerçekimleri olgusunda, Newton’un yasasına göre, onların devimlerinin tam bir nicel açıklamasını bulduklarını ileri sürdüler; ve elektriksel ve manyetik cisimlerin çekme ve itmelerini ve cisimlerin içlerindeki içtutunma kuvvetlerini araştırıp ölçerek, ama bunu bu kuvvetleri açıklama girişiminde bulunmadan yaparak, Newton’un açmış olduğu yolun sonuna varmaya çalıştılar. |
The
disciples of Newton maintained that in the fact of the mutual gravitation
of the heavenly bodies, according to Newton’s law, they had a complete
quantitative account of their motions; and they endeavoured to follow
out the path which Newton had opened up by investigating and measuring
the attractions and repulsions of electrified and magnetic bodies, and
the cohesive forces in the interior of bodies, without attempting to account
for these forces.
|
|
— Newton’un Kendisi Ether Önsavından Kaçındı [Aslında "Principia"da ‘Genel Not’ta Etherden *İnce Bir Tin* Olarak Söz Etti] |
|
|
Bununla birlikte, Newton’un kendisi yerçekimini bir etherdeki basınç ayrımları yoluyla açıklamaya çalıştı; ama kuramını yayımlamadı, ‘‘çünkü deneyden ve gözlemden bu ortamın kendisi ve doğanın başlıca fenomenini üretmedeki işleyiş tarzı üzerine doyurucu bir açıklama vermeyi başaramadı.’’ |
Newton
himself, however, endeavoured to account for gravitation by differences
of pressure in an æther; but he did not publish his theory, ‘‘because
he was not able from experiment and observation to give a satisfactory
account of this medium, and the manner of its operation in producing the
chief phenomena of nature.’’
|
|
— Huygens Elektromanyetik Fenomenleri Açıklamak İçin Uygun Bir Işık Etheri Konutladı |
|
|
Öte yandan, fenomenleri açıklayabilmek için etherler imgelemiş olanlar bu ortamların deviminin doğasını belirleyemediler, ve imgeledikleri ortamların açıklama niyetinde oldukları etkileri ürettiğini tanıtlayamadılar. Ayakta kalan biricik ether ışık yayılımını açıklamak için Huygens tarafından icadedilen etherdir. Işık etherinin varoluşu için kanıt birikimi ek ışık fenomenleri ve başka ışımalar keşfedildikçe arttı; ve bu ortamın özelliklerinin, ışık fenomenlerinden çıkarsandığı gibi, tam olarak elektromanyetik fenomenleri açıklamak için gerekenler gibi olduğu bulundu. |
On
the other hand, those who imagined æthers in order to explain phenomena
could not specify the nature of the motion of these media and could not
prove that the media, as imagined by them, would produce the effects they
were meant to explain. The only æther which has survived is that which
was invented by Huygens to explain the propagation of light. The evidence
for the existence of the luminiferous æther has accumulated as additional
phenomena of light and other radiations have been discovered; and the
properties of this medium, as deduced from the phenomena of light, have
been found to be precisely those required to explain electromagnetic phenomena.
|
|
Etherin Işımanın Yayılımındaki İşlevi Dalga ışık kuramı için kanıt tam olarak IŞIK üzerine makale altında verilecektir, ama burada etherin varoluşu ile ilgili olduğu ölçüde kısa bir özetini verebiliriz. |
The evidence for the undulatory theory of light will be given in full, under the article on LIGHT, but we may here give a brief summary of it so far as it bears on the existence of the æther. |
|
— Işık Bir Töz Değildir: Girişim Deneyleri |
|
|
Işığın kendisinin bir töz olmadığı girişim fenomeninden tanıtlanabilir. Tek bir kaynaktan çıkan bir ışık ışını belli optik yöntemlerle iki parçaya bölünür, ve bunlar ayrı yollardan geçtikten sonra, yeniden birleştirilip bir perde üzerine düşürülür. Eğer ışının her iki yarısından biri durdurulacak olursa, öteki ışın perde üzerine düşer ve onu aydınlatır; ama her ikisinin de geçmelerine izin verilecek olursa, perde belli yerlerde kararır ve böylece ışığın iki parçasının birbirini yokettiğini gösterir. |
That
light is not itself a substance may be proved from the phenomenon of interference.
A beam of light from a single source is divided by certain optical methods
into two parts, and these, after travelling by different paths, are made
to reunite and fall upon a screen. If either half of the beam is stopped,
the other falls on the screen and illuminates it, but if both are allowed
to pass, the screen in certain places becomes dark and thus shows that
the two portions of light have destroyed each other.
|
|
— Işık Bir Töz Değil Ama Bir Tözdeki Süreçtir |
|
|
Şimdi, iki cismin biraraya koyulduklarında birbirlerini yokedeceklerini varsayamayız; öyleyse ışık bir töz olamaz. Tanıtladığımız şey ışığın bir bölümünün bir başka bölümün tam karşıtı olabileceğidir, tıpkı, a ne olursa olsun, + a’nın – a’nın tam karşıtı olması gibi. Fiziksel nicelikler arasında imlerinin tersine çevrilmesine izin veren kimilerini, ve bu yeteneği göstermeyenleri buluruz. Böylece, bir yöndeki yer değiştirme karşıt yönde eşit bir yer değiştirmenin tam karşıtıdır. Böyle nicelikler tözlerin değil, ama her zaman bir tözde yer alan süreçlerin ölçüleridir.Böylece çıkardığımız vargı ışığın bir töz olmadığı ama bir tözde sürmekte olan bir süreç olduğu, çünkü ışığın ilk bölümünde sürmekte olan sürecin aynı kıpıda ötekinde sürmekte olan sürecin her zaman tam karşıtı olduğu ve böylece iki bölüm birleştirildiği zaman sürecek hiçbir sürecin kalmadığıdır. Işığın ışımasını oluşturan sürecin doğasını belirlemek için ışının iki bölümünden salt birinin ya da her ikisinin yolunun uzunluğunu değiştiririz, ve yolların uzunlukları arasındaki ayrım bir yarı dalga-boyu denilen belli bir küçük uzaklığın tek sayılı katı olduğu zaman ışığın söndüğünü buluruz. Tüm başka durumlarda az ya da çok ışık vardır; ve yollar eşit olduğu zaman, ya da ayrımları bir bütün dalga-boyunun katları olduğu zaman, perde ışının bir bölümü üzerine düştüğü zaman olduğundan dört kat daha parlak görünür. Deneyin olağan biçiminde bu ayrı ayrı durumlar perdenin değişik noktalarında eşzamanlı olarak sergilenir, öyle ki perde üzerinde aralarında dereceli yeğinlikte parlak bantlarla eşit aralıklı karanlık çizgilerden oluşan bir saçaklar kümesi görürüz. |
Now,
we cannot suppose that two bodies when put together can annihilate each
other; therefore light cannot be a substance. What we have proved is
that one portion of light can be the exact opposite of another portion,
just as +a is the exact opposite of –a, whatever a
may be. Among physical quantities we find some which are capable of
having their signs reversed, and others which are not. Thus a displacement
in one direction is the exact opposite of an equal displacement in the
opposite direction. Such quantities are the measures, not of substance,
but always of processes taking place in a substance. We therefore conclude
that light is not a substance but a process going on in a substance, the
process going on in the first portion of light being always the exact
opposite of the process going on in the other at the same instant, so
that when the two portions are combined no process goes on at all.
To determine the nature of the process in which the radiation of light
consists, we alter the length of the path of one or both of the two portions
of the beam, and we find that the light is extinguished when the difference
of the length of the paths is an odd multiple of a certain small distance
called a half wavelength. In all other cases there is more or less
light; and when the paths are equal, or when their difference is a multiple
of a whole wavelength, the screen appears four times as bright as when
one portion of the beam falls on it. In the ordinary form of the experiment
these different cases are exhibited simultaneously at different points
of the screen, so that we see on the screen a set of fringes consisting
a dark lines at equal intervals, with bright bands of graduated intensity
between them.
|
|
Eğer aynı kıpıda ışık ışınının eksenindeki değişik noktalarda neyin sürmekte olduğunu irdelersek, noktalar arasındaki uzaklık bir dalga-boyunun katları olduğu zaman aynı kıpıda iki noktada aynı sürecin sürmekte olduğunu, ama uzaklık yarım dalga-boyunun tek katları olduğu zaman bir noktada sürmekte olan sürecin bir başkasında sürmekte olanın tam karşıtı olduğunu buluruz. |
If we consider what is going on at different points in the axis of a beam of light at the same instant, we shall find that if the distance between the points is a multiple of wavelength the same process is going on at the two points at the same instant, but if the distance is an odd multiple of half a wavelength the process going on at one point is the exact opposite of the process going on at the other. |
|
— Işığın Hızı |
|
|
Şimdi, ışığın belli bir hızla yayıldığı bilinir — Cornu’ya göre, bir vakumda saniyede 3,004 ´1010 santimetre. Buna göre, eğer devinebilir bir noktanın ışın boyunca bu hızla gittiğini varsayarsak, devinen nokta ona eriştikçe ışının her noktasında aynı sürecin sürmekte olduğunu bulacağız. Eğer, son olarak, ışının ekseni üzerinde durağan bir nokta düşünürsek, bu karşıt süreçlerin hızlı bir almaşını gözleyeceğiz ve benzer süreçler arasındaki zaman aralığı ışığın bir dalga-boyunu geçmek için aldığı süre olacaktır. |
Now, light is known
to be propagated with a certain velocity (3.004 ´
1010 centimetres per second in vacuum, according to Cornu).
If, therefore, we suppose a movable point to travel along the ray with
this velocity, we shall find the same process going on at every point
of the ray as the moving point reaches it. If, lastly, we consider
a fixed point in the axis of the beam, we shall observe a rapid alternation
of these opposite processes, the interval of time between similar processes
being the time light takes to travel a wavelength.
|
|
Bu fenomenler
şu matematiksel anlatımda toparlanabilir:
ki bu anlatım ışındaki değişmez bir noktadan ölçülen uzaklığı x olan bir noktada, ve bir t zamanında, sürecin evresini, u, verir. |
These phenomena
may be summed up in the mathematical expression
which gives u, the phase of the process, at a point whose distance measured from a fixed point in the beam is x, and at a time t. |
|
Sürecin doğasına ilişkin olarak hiçbirşey belirlemedik. Bu bir yer değiştirme, ya da bir dönme, ya da elektriksel bir karışıklık, ya da giderek hem olumlu hem de olumsuz değerler almaya yetenekli herhangi bir fiziksel nicelik olabilir. Sürecin doğası ne olursa olsun, eğer bu biçimde bir eşitlik ile anlatılabilirse, değişmez bir noktada sürmekte olan sürece bir titreşim denir; A değişmezine genlik denir; 2p / n dönem olarak adlandırılır; ve nt – px + a ise evredir. |
We
have determined nothing as to the nature of the process. It may be
a displacement, or a rotation, or an electrical disturbance, or indeed
any physical quantity which is capable of assuming negative as well as
positive values. Whatever be the nature of the process, if it is capable
of being expressed by an equation of this form, the process going on at
a fixed point is called a vibration; the constant A is called
the amplitude; the time 2p / n
is called the period; and nt – px + a is the
phase.
|
|
Verili bir kıpıdaki betilenime bir dalga, ve 2p / p uzaklığına dalga-boyu denir. Yayılma hızı n / p’dir. Ortamın ayrı bölümlerini ardarda aynı süreç içinden geçiyor olarak düşündüğümüz zaman, sürecin fiziksel doğasını herhangi bir yolda kısıtlamaksızın bu özelliğini belirtmek için dalgasal sözcüğünü kullanırız. |
The configuration at a given instant is called a wave, and the distance 2p / p is called the wavelength. The velocity of propagation is n / p. When we contemplate the different parts of the medium as going through the same process in succession, we use the word undulatory to denote this character of the process without in any way restricting its physical nature. |
|
— Girişim Olayı |
|
|
Sürecin fiziksel doğası üzerine daha öte bir içgörünün kazanılmasını sağlayan olgu şudur: Eğer iki ışın polarize edilirse, ve eğer bunlardan birinin polarizasyon düzlemi ışının ekseni çevresinde döndürülürse, o zaman iki polarizasyon düzlemi koşut olduğunda yukarıda betimlendiği gibi girişim fenomeni ortaya çıkar. Düzlem döndükçe, karanlık ve aydınlık bantlar daha az seçik olur, ve polarizasyon düzlemleri dik açıda oldukları zaman perdenin aydınlanması biçimdeş olur ve hiçbir girişim izi saptanamaz. |
A
further insight into the physical nature of the process is obtained from
the fact that if the two rays are polarized, and if the plane of polarization
of one of them be made to turn round the axis of the ray, then when the
two planes of polarization are parallel the phenomena of interference
appear as above described. As the plane turns round, the dark and light
bands becomes less distinct, and when the planes of polarization are at
right angles, the illumination of the screen becomes uniform, and no trace
of interference can be discovered.
|
|
Bu yüzden ışığın yayılmasında içerilen fiziksel süreç yalnızca yönü tersine çevrilebilir bir yönlü nicelik ya da vektör olmamalı, ama bu vektör ışın ile dik açı yapmalı, ve ya polarizasyon düzleminde ya da ona dik olmalıdır. Fresnel onu ortamın polarizasyon düzlemine dik bir yerdeğişimi olarak kabul etti. Maccullagh ve Neumann onu polarizasyon düzlemindeki bir yerdeğişimi olarak kabul ettiler. Bu iki kuramın karşılaştırması yoğun ortam fenomenine gelinceye dek ertelenmelidir. |
Hence
the physical process involved in the propagation of light must not only
be a directed quantity or vector capable of having its direction reversed,
but this vector must be at right angles to the ray, and either in the
plane of polarization or perpendicular to it. Fresnel supposed it to
be a displacement of the medium perpendicular to the plane of polarization.
Maccullagh and Neumann supposed it to be a displacement in the plane of
polarization. The comparison of these two theories must be deferred
till we come to the phenomena of dense media.
|
|
Bununla
birlikte, süreç elektromanyetik bir süreç olabilir, ve bu durumda elektriksel
yer değiştirme ve manyetik karışıklık birbirine dik oldukları için, bunlardan
ya birinin ya da ötekinin polarizasyon düzleminde olduğu kabul edilebilir. |
The
process may, however, be an electromagnetic one, and as in this case the
electric displacement and the magnetic disturbance are perpendicular to
each other, either of these may be supposed to be in the plane of polarization.
|
|
Gözlerimizi etkileyen ve ışık dediğimiz ışımalara ilişkin olarak söylenmiş olan herşey gözlerimizde ışıksal bir izlenim üretmeyen ışımalar için de geçerlidir, çünkü ancak ısıtmaları yoluyla ya da kimyasal etkileri yoluyla saptanabilen ışımalar durumunda girişim fenomeni gözlenmiş ve dalga-boyları ölçülmüştür. |
All
that has been said with respect to the radiations which affect our eyes,
and which we call light, applies also to those radiations which do not
produce a luminous impression on our eyes, for the phenomena of interference
have been observed, and the wavelengths measured, in the case of radiations
which can be detected only by their heating or by their chemical effects.
|
|
— Işığı İleten Ortam Ya Da Alana Ether Adı Verilmesi Biçimseldir |
|
|
Etherin
Esneklik, Sıkılık Ve Bu noktaya dek sürecin geometrik ırasını belirledikten sonra, şimdi dikkatimizi içinde yer aldığı ortama çevireceğiz. Bu ortam ne olursa olsun, ether terimini onu adlandırmak için kullanabiliriz. |
Elasticity,
tenacity, and density of the æther
Having so far determined the geometrical character of the process, we must now turn our attention to the medium in which it takes place. We may use the term æther to denote this medium, whatever it may be. |
|
— Ether Erke İletme Yeteneğindedir |
|
|
İlk olarak, erke iletme yeteneğindedir. İlettiği ışımalar yalnızca duyularımız üzerinde eylemde bulunabilmekle kalmaz — ki salt kendi başına bile yapılan işin kanıtıdır — , ama onları soğuran cisimleri ısıtabilirler; ve böyle cisimlere iletilen ısının ölçülmesiyle ışımanın erkesi hesaplanabilir. Bundan sonra, bu erke ışıyan cisimden soğuran cisme eşzamanlı olarak iletilmez ama belli bir zaman için ortamda varolur. |
In the first place,
it is capable of transmitting energy. The radiations which it transmits
are able not only to act on our senses, which of itself is evidence
of work done, but to heat bodies which absorb them; and by measuring
the heat communicated to such bodies, the energy of the radiation may
be calculated.
In the next place this
energy is not transmitted instantaneously from the radiating body to the
absorbing body but exists for a certain time in the medium.
|
|
Eğer dalga kuramına Fresnel’in ya da Maccullagh’ın verdiği biçimlerden birini benimsersek, bu erkenin yarısı ortamın öğesel bölümlerinin çarpıtılmasına bağlı olarak gizil erke biçiminde, ve yarısı ortamın devimine bağlı olarak devimsel erke biçimindedir. Öyleyse etheri katı bir cismin esnekliğine benzer bir esneklik taşıyor olarak, ve ayrıca sonlu bir yoğunluk taşıyor olarak görmeliyiz. Eğer Pouillet’nin 1,7633 değerini bir dakikada bir santimetre kareye düşen doğrudan güneş ışığı tarafından üretilen ısının gram-santigrad birimlerinin sayısı olarak alırsak, bu saniyede 1,234 ´ 106 ergdir. Bunu ışığın saniyede santimetre olarak hızı ile, 3,004 ´ 1010 ile bölerek, bir santimetre küpteki erke için 4,1 ´ 10–5 erg değerini buluruz. Güneş yakınında bir santimetre küpteki erke bunun yaklaşık 46.000 katı ya da 1,886 erg olacaktır. Eğer bundan başka Sir. W. Thomson ile birlikte genliğin dalga-boyunun yüzde birinden daha çoğu olmadığını kabul edersek, Ap = 2p / 100, ya da yaklaşık 1 / 16 olur; ve böylece — Her santimetre küp için erke
Her santimetre küp için en büyük teğet gerilim
Etherin katılık katsayısı
Etherin yoğunluğu
|
If
we adopt either Fresnel’s or Maccullagh’s form of the undulatory theory,
half of this energy is in the form of potential energy, due to the distortion
of elementary portions of the medium, and half in the form of kinetic
energy, due to the motion of the medium. We must therefore regard the
æther as possessing elasticity similar to that of a solid body, and also
as having a finite density. If we take Pouillet’s estimate of 1.7633
as the number of gram-centigrade units of heat produced by direct sunlight
falling on a square centimetre in a minute, this is equivalent to 1.234
´ 106 ergs per second. Dividing
this by 3.004 ´ 1010, the velocity
of light in centimetres per second, we get for the energy in a cubic centimetre
4.1 ´ 10–5 ergs. Near the sun
the energy in a cubic centimetre would be about 46,000 times this, or
1.886 ergs. If we further assume, with Sir W. Thomson, that the amplitude
is not more than one hundredth of the wavelength, we have Ap =
2p / 100, or about 1 / 16; so that we have
—
Greatest tangential stress per square centimetre
Coefficient of rigidity of æther
|
|
Çeliğin katılık katsayısı yaklaşık 8 ´ 1011, ve camınki 2,4 ´ 1011’dir. Eğer atmosferin ısısı her yerde 0°C olsaydı, ve eğer dinginlikte sayılan dünyanın çevresinde denge durumunda olsaydı, yoğunluğu dünyadan sonsuz uzaktaki bir noktada 3 ´ 10–346 olurdu ki etherin hesaplanan yoğunluğundan 3 ´ 10327 kat daha küçüktür. Öyleyse gezegenlerarası uzay bölgelerinde etherin yoğunluğu gezegenlerarası uzayın incelmiş atmosferinin yoğunluğu ile karşılaştırıldığında çok büyüktür, ama çapı en uzak gezegeninki olan bir küre içersindeki bütün ether kütlesi gezegenlerin kendileri ile karşılaştırıldığında çok küçüktür. |
The
coefficient of rigidity of steel is about 8 ´
1011, and that of glass 2.4 ´ 1011.
If the temperature of the atmosphere were everywhere 0°C, and if it were in equilibrium about the earth supposed at rest, its density at an infinite distance from the earth would be 3 ´ 10–346 which is about 3 ´ 10327 times less than the estimated density of the æther. In the regions of interplanetary space the density of the æther is therefore very great compared with that of the attenuated atmosphere of interplanetary space, but the whole mass of æther within a sphere whose radius is that of the most distant planet is very small compared with that of the planets themselves. |
|
— Ether Kaba Özdek Değildir |
|
|
Ether Kaba Özdekten Ayrıdır Işık atmosfer içinden geçerken açıktır ki içinden ışığın yayıldığı ortam havanın kendisi değildir, çünkü ilk olarak hava enine titreşimleri iletemez, ve havanın ilettiği normal titreşimler ışıktan yaklaşık bir milyon kez daha kez yavaş giderler. Cam ve kristaller gibi katı saydam cisimler hiç kuşkusuz enine titreşimleri iletme yeteneğindedirler, ama gene de iletim hızı ışığın bu cisimler içersinden iletilme hızından yüzbinlerce kez daha küçüktür. Buna göre içinden ışığın yayıldığı ortamın bildiğimiz saydam ortamdan ayrı birşey olduğunu kabul etmek zorundayız, üstelik tüm saydam cisimlerin ve büyük bir olasılıkla saydamsız cisimlerin de içine işlemesine karşın.
|
The
æther distinct from gross matter
When light travels through the atmosphere it is manifest that the medium through which the light is propagated is not the air itself, for in the first place the air cannot transmit transverse vibrations, and the normal vibrations which the air does transmit travel about a million times slower than light. Solid transparent bodies, such as glass and crystals, are no doubt capable of transmitting transverse vibrations, but the velocity of transmission is still hundreds of thousands times less than that with which light is transmitted through these bodies. We are therefore obliged to suppose that the medium through which light is propagated is something distinct from the transparent medium known to us, though it interpenetrates all transparent bodies and probably opaque bodies too. |
|
— Işığın Ortama Göreli Hızı |
|
|
Bununla birlikte, ışık hızı değişik saydam ortamlarda değişiktir, ve dolayısıyla bu ortamların süreçte birer rolleri olduğunu, ve parçacıklarının etherin parçacıkları gibi titreştiğini varsaymamız gerekir; ama kaba parçacıkların titreşimlerinin erkesi etherinkinden çok daha küçük olmalıdır, çünkü yoksa bir ışın vakumdan cama ya da camdan vakuma geçerken gelen ışığın bizim bulduğumuzdan çok daha büyük bir bölümü yansıtılırdı. |
The
velocity of light, however, is different in different transparent media,
and we must therefore suppose that these media take some part in the process,
and that their particles are vibrating as well as those of the æther,
but the energy of the vibrations of the gross particles must be very much
smaller than that of the æther, for otherwise a much larger proportion
of the incident light would be reflected when a ray passes from vacuum
to glass or from glass to vacuum than we find to be the case.
|
|
—
Etherin Göreli Hızı |
|
|
Etherin Göreli Hızı Bu yüzden yoğun cisimlerin içersindeki etheri yoğun cisimler ile biraz gevşekçe bağıntılı olarak görmeliyiz, ve bundan sonra bu yoğun cisimler büyük ether okyanusu içersinde devimde olduklarında kapsadıkları etheri kendileri ile birlikte taşıyıp taşımadıklarını, ya da etherin onların içinden tıpkı denizin suyunun bir teknenin yanısıra sürüklediği bir ağın gözlerinden geçmesi gibi geçip geçmediğini araştırmamız gerekir. Eğer ışık hızını onun dünyanın yüzeyi üzerinde bir noktadan bir başkasına gitmesi için geçen zamanı gözleyerek belirlemek olanaklı olsaydı, karşıt yönlerde gözlenen hızları karşılaştırarak etherin hızını bu dünyasal noktalar açısından belirleyebilirdik. Bununla birlikte, ışık hızını dünyasal deneylerden belirlemeyi uygulanabilir kılan tüm yöntemler bir noktadan bir başkasına ve yeniden geriye çifte yolculuk için gereken zamanın ölçümü üzerine bağımlıdır, ve bu zamanın etherin göreli hızından ötürü yörüngesindeki dünyanın hızına eşit artışı ancak bütün iletim zamanının yüz milyonda biri denli ve dolayısıyla hiçbir biçimde saptanamaz olacaktır. |
Relative
motion of the æther
We must therefore consider the æther within dense bodies as somewhat loosely connected with the dense bodies, and we have next to inquire whether, when these dense bodies are in motion through the great ocean of æther, they carry along with them the æther they contain, or whether the æther passes through them as the water of the sea passes through the meshes of a net when it is towed along by a boat. If it were possible to determine the velocity of light by observing the time it takes to travel between one station and another on the earth’s surface, we might, by comparing the observed velocities in opposite directions, determine the velocity of the æther with respect to these terrestrial stations. All methods, however, by which it is practicable to determine the velocity of light from terrestrial experiments depend on the measurement of the time required for the double journey from one station to the other and back again, and the increase of this time on account of a relative velocity of the æther equal to that of the earth in its orbit would be only about one hundred millionth part of the whole time of transmission and would therefore be quite insensible. |
|
— Etherin Güneşe Göreli Devimi Üzerine Deneyler |
|
|
Etherin devimi kuramı ışığın sapıncı konusunda etherin devimini dikkate alan sağın bir matematiksel kuram oluşturmaya yeterli olacak denli gelişmiş olmaktan uzaktır. Bununla birlikte, profesör [George] Stokes etherin devimi ile ilgili çok olası bir önsav üzerine sapınç miktarının o devim tarafından belirgin olarak etkilenmeyeceğini göstermiştir. |
The theory of the motion of the æther is hardly sufficiently developed to enable us to form a strict mathematical theory of the aberration of light, taking into account the motion of the æther. Professor Stokes, however, has shown that, on a very probable hypothesis with respect to the motion of the æther, the amount of aberration would not be sensibly affected by that motion. |
|
Etherin güneş dizgesi açısından göreli hızını doğrudan belirlemenin biricik uygulanabilir yöntemi Jupiter dünyadan yaklaşık olarak ekliptiğin karşıt noktalarında görüldüğü zaman uydularının tutulmalarının gözleminden çıkarsanan ışık hızı değerlerini karşılaştırmaktır. |
The
only practicable method of determining directly the relative velocity
of the æther with respect to the solar system is to compare the values
of the velocity of light deduced from the observation of the eclipses
of Jupiter’s satellites when Jupiter is seen from the earth at nearly
opposite points of the ecliptic.
|
|
[François] Arago bir yıldızın ışığında bir renksemez prizmadan geçtikten sonra üretilen sapmayı prizmanın içindeki ışının yönü yörüngesindeki dünyanın deviminin yönü ile değişik açılar oluşturduğu zaman karşılaştırmayı önerdi. Eğer ether prizma içinden hızla deviniyor olsaydı, ışığın yönü etherin yönü ile aynı olduğu zaman ve bu yönler karşıt oldukları zaman sapmanın ayrı olması beklenebilirdi. |
Arago
proposed to compare the deviation produced in the light of a star after
passing through an achromatic prism when the direction of the ray within
the prism formed different angles with the direction of motion of the
earth in its orbit. If the æther were moving swiftly through the prism,
the deviation might be expected to be different when the direction of
the light was the same as that of the æther, and when these directions
were opposite.
|
|
— [Maxwell’in Kendisinin Etherin Hızını Saptama Deneyi Sonuçsuzdur] |
|
|
Bu makalenin yazarı kullandığı olağan bir izgegözlerde bir düzlem aynayı koşutlayıcının [collimator] yarığı ile değiştirerek deneyi daha uygulanabilir bir yolda düzenledi. Gözlemdeki teleskopun kesişen telleri [cross wires] aydınlatıldı. Telin herhangi bir noktasından gelen ışık objektiften ve daha sonra koşut bir ışın demeti olarak prizmanın içinden geçti ve sonunda koşutlayıcının objektifine düşerek aynada odaklaşıp oradan yansıtıldı; sonra yine objektiften geçerek ilk yönüne koşut prizmaların her birinin içinden geçen bir ışın demeti oluşturdu, ve böylece gözleyici teleskopun objektifi onu başlangıçta kendilerinden çıktığı kesişen tellerin ucu ile çakışan bir odağa getirdi. İmge nesne ile çakıştığı için doğrudan gözlenemedi, ama ışın demetinin bölümsel yansıtma yoluyla merceğin düzlem bir yüzeyine saptırılmasıyla, en ince örümcek telinin imgesinin seçik olarak görülebileceği bulundu, üstelik imgeyi oluşturan ışığın 60°’lik üç prizmanın içersinden geçmiş olmasına karşın. Aygıt ilkin ışığın ikinci prizmadan ilk geçişindeki yönünün dünyanın yörüngesinin yönü olacağı bir yolda döndürüldü. Aygıt daha sonra ışığın yönünün dünyanın deviminin yönünün karşıtı olacağı bir yolda yerleştirildi. Eğer bu nedenle ilk yolculukta ışının prizmalar tarafından saptırılması arttırılmış ya da azaltılmışsa, geri dönüş yolculuğunda azaltılacak ya da arttırılacak, ve imge nesnenin bir yanında görünecekti. Aygıt ters döndürüldüğü zaman öteki yanda görünecekti. Deney yılın değişik zamanlarında yapıldı, ama yalnızca olumsuz sonuçlar elde edildi. Bununla birlikte bu deneyden saltık olarak dünyanın yüzeyine yakın etherin yörüngesindeki dünya ile birlikte taşındığı vargısını çıkaramayız, çünkü Profesör Stokes tarafından gösterildiği gibi, Fresnel’in önsavına göre etherin prizma içersindeki göreli devimi dışardaki etherinkine kırılma indeksinin karesi ile ters orantılı olacak, ve bu durumda sapma prizmanın ether içinden deviminden ötürü belirgin olarak değiştirilmeyecektir. |
The present writer
arranged the experiment in a more practicable manner by using an ordinary
spectroscope, in which a plane mirror was substituted for the slit of
the collimator. The cross wires of the observing telescope were illuminated.
The light from any point of the wire passed through the object glass
and then through the prism as a parallel pencil till it fell on the
object glass of the collimator, and came to a focus at the mirror, where
it was reflected, and after passing again through the object glass it
formed a pencil passing through each of the prisms parallel to its original
direction, so that the object glass of the observing telescope brought
it to a focus coinciding with the point of the cross wires from which
it originally proceeded. Since the image coincided with the object,
it could not be observed directly, but by diverting the pencil by partial
reflection at a plane surface of glass, it was found that the image
of the finest spider line could be distinctly seen, though the light
which formed the image had passed twice through three prisms of 60°.
The apparatus was first turned so that the direction of the light in
first passing through the second prism was that of the earth’s motion
in its orbit. The apparatus was afterward placed so that the direction
of the light was opposite to that of the earth’s motion. If the deviation
of the ray by the prisms was increased or diminished for this reason
in the first journey, it would be diminished or increased in the return
journey, and the images would appear on one side of the object. When
the apparatus was turned round it would appear on the other side.
The experiment was tried at different times of the year, but only negative
results were obtained. We cannot, however, conclude absolutely from
this experiment that the æther near the surface of the earth is carried
along with the earth in its orbit, for it has been shown by Professor
Stokes that according to Fresnel’s hypothesis the relative velocity
of the æther within the prism would be to that of the æther outside
inversely as the square of the index of refraction, and that in this
case the deviation would not be sensibly altered on account of the motion
of the prism through the æther.
|
 James Clerk Maxwell’in doğduğu evin duvarına takılı plaka. |
|
Bununla
birlikte, Fizeau bir dizi cam yaprak içinden eğik olarak iletilen
ışığın polarizasyon düzleminin değişmesini gözleyerek, uzaydaki ışının
yönü ayrı olduğu zaman sonuçtaki bir ayrımın kanıtı sandığı şeyi elde
etti, ve Angström kırınım yoluyla andırımlı sonuçlar elde etti.
Yazar bu güç deneylerin her ikisinin de yineleme yoluyla doğrulanmış olup
olmadığını henüz bilmiyor. |
Fizeau,
however, by observing the change of the plane of polarization of light
transmitted obliquely through a series of glass plates, obtained what
he supposed to be evidence of a difference in the result when the direction
of the ray in space was different, and Angström obtained analogous results
by diffraction. The writer is not aware that either of these very difficult
experiments has been verified by repetition.
|
|
M. [Armand] Fizeau daha büyük bir güvenilirlik taşıyor görünen bir başka deneyinde ışığın bir su akıntısı içinde yayılmasının suyun devinme yönünde karşıt yönde olduğundan daha büyük bir hızla yer aldığını, ama hız değişiminin suyun edimsel hızından ötürü olacak olandan daha az olduğunu, ve suyun yerine hava geçirildiği zaman fenomenin yer almadığını gözledi. Bu deney dahaçok Fresnel’in ether kuramını doğruluyor görünür; ama dünyanın yakınında ışıklı ortamın durumuna ve kaba özdek ile bağıntısına ilişkin bütün soru deney yoluyla bir karara bağlanmış olmaktan uzaktır. |
In
another experiment of M. Fizeau, which seems entitled to greater confidence,
he has observed that the propagation of light in a stream of water takes
place with greater velocity in the direction in which the water moves
than in the opposite direction, but that the change of velocity is less
than that which would be due to the actual velocity of the water, and
that the phenomenon does not occur when air is substituted for water.
This experiment seems rather to verify Fresnel’s theory of the æther;
but the whole question of the state of the luminiferous medium near the
earth, and of its connection with gross matter, is very far as yet from
being settled by experiment.
|
|
— Faraday: Ether’in İşlevleri |
|
|
Etherin Elektromanyetik Fenomenlerdeki İşlevi Faraday ışığın yayılımı ile ilgili aynı ortamın elektromanyetik fenomenlerde de etmen olabileceği sanısındaydı. ‘‘Kendi payıma,’’ der, bir vakumun manyetik kuvvet ile ilişkisini ve mıknatısa dışsal manyetik fenomenlerin genel ırasını irdeleyince, kuvvetin iletiminde mıknatısa dışsal bir eylemin varolduğu düşüncesine etkilerin yalnızca uzaktan çekmeler ve itmeler olduğu düşüncesinden daha büyük bir eğilim gösteriyorum. Böyle bir eylem etherin bir işlevi olabilir; çünkü eğer bir ether varsa, yalnızca ışımaların iletiminden başka yararlarının da olması olmayacak birşey değildir. [Experimental Researches in Electricity, § 3075.] Bu sanı sonraki araştırmalar tarafından açıkça güçlendirilmiştir. Elektriksel erke
iki türlüdür, elektrostatik ve elektrokinetik. Elimizde birincinin
ortamın bir elektriksel yerdeğişiminin karşıt yönde bir elektromotif kuvvet
yaratmasını sağlayan bir özelliği üzerine bağımlı olduğuna inanmak için
nedenler vardır — birimsel yerdeğişimi için elektromotif kuvvet ortamın
belirli irkitme sığası ile ters orantılı olmak üzere. |
Function
of the æther in electromagnetic phenomena
Faraday conjectured that the same medium which is concerned in the propagation of light might also be the agent in electromagnetic phenomena. ‘‘For my own part,’’ he says, considering the relation of a vacuum to the magnetic force and the general character of magnetic phenomena external to the magnet, I am more inclined to the notion that in the transmission of the force there is such an action, external to the magnet, than that the effects are merely attraction and repulsion at a distance. Such an action may be a function of the æther; for it is not at all unlikely that, if there be an æther, it should have other uses than simply the conveyance of radiations. This conjecture has only been strengthened by subsequent investigations. Electrical energy is of two kinds, electrostatic and electrokinetic. We have reason to believe that the former depends on a property of the medium in virtue of which an electric displacement elicits an electromotive force in the opposite direction, the electromotive force for unit displacement being inversely as the specific inductive capacity of the medium. |
|
Öte yandan, elektrokinetik erke yalnızca ortamda elektrik akımları ve mıknatıslar tarafından başlatılan devimin erkesidir — bu devim akımları taşıyan tellere, ya da mıknatıslara sınırlı olmamak, ama manyetik kuvvetin bulunabileceği her yerde varolmak üzere. |
The
electrokinetic energy, on the other hand, is simply the energy of the
motion set up in the medium by electric currents and magnets, this motion
not being confined to the wires which carry the currents, or to the magnet,
but existing in every place where magnetic force can be found.
|
|
— Elektromanyetik Işık Kuramı |
|
|
Elektromanyetik Işık Kuramı Elektromanyetik ortamın özellikleri öyleyse bu düzeye dek ışıklı ortamın özellikleri gibidir, ama onları karşılaştırmanın en iyi yolu bir elektromanyetik karışıklığın ortam içindeki yayılma hızını belirlemek olacaktır. Eğer bu ışık hızına eşit çıkarsa, iki ortamın, aynı uzayı doldurduklarına göre, gerçekten özdeş olduklarına inanmak için güçlü nedenimiz olacaktır. Hesaplamayı yapmak için veriler elektromanyetik birimler dizgesini elektrostatik birimler dizgesi ile karşılaştırabilmek için yapılan deneyler tarafından sağlanır. Değişik veri kümelerinden hesaplandığına göre bir elektromanyetik karışıklığın havadaki yayılma hızı, değişik gözlemciler tarafından belirlendiğine göre ışığın havadaki hızından bu niceliklerin hesaplanmış çeşitli değerlerinin kendi aralarında gösterdikleri ayrımlardan daha büyük bir ayrım göstermez. |
Electromagnetic
Theory of Light
The properties of the electromagnetic medium are therefore as far as we have gone similar to those of the luminiferous medium, but the best way to compare them is to determine the velocity with which an electromagnetic disturbance would be propagated through the medium. If this should be equal to the velocity of light, we would have strong reason to believe that the two media, occupying as they do the same space, are really identical. The data for making the calculation are furnished by the experiments made in order to compare the electromagnetic with the electrostatic system of units. The velocity of propagation of an electromagnetic disturbance in air, as calculated from different sets of data, does not differ more from the velocity of light in air, as determined by different observers, than the several calculated values of these quantities differ among each other. |
|
Eğer bir elektromanyetik karışıklığın yayılma hızı ışığın başka saydam ortamlardaki yayılma hızına eşitse, o zaman manyetik-olmayan ortamlarda belirli irkitme sığası kırılma indeksinin karesine eşit olmalıdır. Boltzmann bunun yokladığı gazlar için çok sağın olarak doğru olduğunu bulmuştur. Sıvılar ve katılar bu ilişkiden daha büyük bir uzaklaşma gösterirler, ama hantal elektriksel deneylerimizin sonuçlarını ışığın saniyede milyarlarca kez yer alan almaşları ile karşılaştırmamız gerektiği zaman yaklaşık bir doğrulamayı bile pek bekleyemeyiz. Dalga kuramı, ışık fenomenini esnek bir cismin devimi olarak irdelediği biçimde, henüz çeşitli güçlüklerle yüklüdür. Bunlardan ilk ve en önemlisi kuramın dalganın yüzeyine normal [dik] tirteşimlerden oluşan dalgaların olanağını belirtmesidir. Bu dalgalardan doğacak fenomenlerin yer almamaları olgusunu açıklamanın biricik yolu etherin sıkıştırılamaz olduğunu varsaymaktır. |
If
the velocity of propagation of an electromagnetic disturbance is equal
to that of light in other transparent media, then in nonmagnetic media
the specific inductive capacity should be equal to the square of the index
of refraction.
Boltzmann has found that this is very accurately true for the gases which he has examined. Liquids and solids exhibit a greater divergence from this relation, but we can hardly expect even an approximate verification when we have to compare the results of our sluggish electrical experiments with the alternations of light, which take place billions of times in a second. The undulatory theory, in the form which treats the phenomena of light as the motion of an elastic solid, is still encumbered with several difficulties. The first and most important of these is that the theory indicates the possibility of undulations consisting of vibrations normal to the surface of the wave. The only way of accounting for the fact that the optical phenomena which would arise from these waves do not take place is to assume that the æther is incompressible. |
|
Bir
ikinci güçlük ise, yansıma fenomenlerini açıklamanın en iyi yolu titreşimlerin
polarizasyon düzlemine dik oldukları önsavına dayanırken, buna karşı çifte
kırınım fenomenlerinin titreşimlerin o düzlemde olduklarını varsaymamızı
gerektirmesidir. Elektromanyetik
ışık kuramı elektriksel yerdeğişiminin polarizasyon düzlemine dik olduğu
biçimindeki tek bir önsav yoluyla tüm bu gerekleri karşılar. Hiçbir normal
yerdeğişimi varolamaz, ve çifte kırıcı kristallerde her bir birincil eksen
için belirli dielektrik sığasının o eksene dik bir ışının kırılma indeksinin
karesine eşit olduğu, ve o eksene dik bir düzlemde polarize olduğu varsayılır.
Boltzmann bu ilişkilerin üç eşitsiz ekseni olan kristalize kükürt
durumunda yaklaşık olarak doğru olduklarını bulmuştur. Bu eksenler için
belirli dielektrik sığa sırasıyla şöyledir:
ve kırılma indekslerinin kareleri
|
The next is that,
whereas the phenomena of reflection are best explained on the hypothesis
that the vibrations are perpendicular to the plane of polarization,
those of double refraction require us to assume that the vibrations
are in that plane.
The third is that, in order to account for the fact that in a doubly refracting crystal the velocity of rays in any principal plane and polarized in that plane is the same, we must assume certain highly artificial relations among the coefficients of elasticity. The electromagnetic
theory of light satisfies all these requirements by the single hypothesis
that the electric displacement is perpendicular to the plane of polarization.
No normal displacement can exist, and in doubly refracting crystals
the specific dielectric capacity for each principal axis is assumed
to be equal to the square of the index of refraction of a ray perpendicular
to that axis, and polarized in a plane perpendicular to that axis. Boltzmann
has found that these relations are approximately true in the case of
crystallized sulfur, a body having three unequal axes. The specific
dielectric capacity for these axes are respectively
and the squares of the indices of refraction
|
|
— Etherin Fiziksel Yapısı |
|
|
Etherin Fiziksel Yapısı Etherin en son yapısı nedir? Moleküler midir yoksa sürekli mi? Biliyoruz
ki ether enine titreşimleri dağılış yoluyla belirgin bir erke yitimi olmaksızın
çok büyük uzaklıklara iletir. Bir kez birlikte olduktan sonra bütün
devim boyunca birbirine yakın kalma gibi bir koşul altında devinen moleküler
bir ortam titreşimleri büyük bir erke saçması olmaksızın iletme yeteneğinde
olabilir, ama devim molekül kümelerinin betilenmede yalnızca hafifçe değişmeyip
bütünüyle koptukları ve böylece bileşen moleküllerinin yeni kümelenme
tiplerine geçtikleri bir yoldaysa, o zaman bir kümelenme tipinden bir
başkasına geçişte düzenli titreşimlerin erkesi ısı dediğimiz düzensiz
kaynaşma erkesine harcanacaktır. |
Physical constitution
of the æther
What is the ultimate constitution of the æther? Is it molecular or continuous? We know that the
æther transverse vibrations to very great distances without sensible
loss of energy by dissipation. A molecular medium, moving under such
conditions that a group of molecules once near together remain near
each other during the whole motion, may be capable of transmitting vibrations
without much dissipation of energy, but if the motion is such that the
groups of molecules are not merely slightly altered in configuration
but entirely broken up, so that their component molecules pass into
new types of grouping, then in the passage from one type of grouping
to another the energy of regular vibrations will be frittered away into
that of the irregular agitation which we call heat. |
|
Mr. S. Tolver Preston etherin molekülleri birbiri ile çok seyrek olarak girişim yapan ve böylece ortalama yolları herhangi bir gezegenler arası uzaklıktan çok daha büyük olan bir gaz gibi olduğunu varsaymıştır. Böyle bir ortamın özelliklerini herhangi bir tamlık derecesi ile incelememiştir, ama moleküllerin hiçbir zaman birbirlerinin ötelenme devimine karışmamalarını ama tüm yönlerde ışık hızı ile gitmelerini isteyen bir kuram oluşturabileceğimizi görmek kolaydır; ve eğer bundan sonra titreşen cisimlerin bu moleküller üzerinde onların ötelenme devimlerine karışmayan ve daha sonra moleküllerin yanısıra taşınan belli bir vektör özelliği (bir eksen çevresinde dönme gibi) getirme gücünde olduklarını varsayarsak, ve eğer bu vektörün bir oylum öğesi içersideki tüm moleküller için almaşı ışık dediğimiz süreç olursa, o zaman bu ortalamayı anlatan eşitlikler sıradan kuramdaki yerdeğişimini anlatanla aynı biçimde olacaktır. |
Mr.
S. Tolver Preston has supposed that the æther is like a gas whose molecules
very rarely interfere with each other, so that their mean path is far
greater than any planetary distances. He has not investigated the properties
of such a medium with any degree of completeness, but it is easy to see
that we might form a theory in which the molecules never interfere
with each other’s motion of translation but travel in all directions with
the velocity of light; and if we further suppose that vibrating bodies
have the power of impressing on these molecules some vector property (such
as rotation about an axis) which does not interfere with their motion
of translation, and which is then carried along by the molecules, and
if the alternation of the average value of this vector for all the molecules
within an element of volume be the process which we call light, then the
equations which express this average will be of the same form as that
which expresses the displacement in the ordinary theory.
|
|
Sık sık ileri sürülür ki salt bir ortamın esnek ya da sıkıştırılabilir olması gibi bir olgu ortamın sürekli olmadığının ama aralarında boş uzaylar olan ayrı parçalardan oluşmuş olduğunun bir tanıtıdır. Ama esnekliğin ya da sıkıştırılabilirliğin ne denli küçük olursa olsun ortamın bölümleri olarak düşünülebilecek her parçanın özellikleri olduğunu kabul etmede deneyim ile tutarsız hiçbirşey yoktur, ki bu durumda ortam tam olarak sürekli olacaktır. Bununla birlikte, bir ortam, yoğunluğu açısından türdeş ve sürekli olmasına karşın, devimi yoluyla ayrışık kılınabilir — tıpkı Sir. W. Thomson’un eksiksiz bir sıvıdaki burgaç-molekülleri önsavı gibi. |
It
is often asserted that the mere fact that a medium is elastic or compressible
is a proof that the medium is not continuous but is composed of separate
parts having void spaces between them. But there is nothing inconsistent
with the experience in supposing elasticity or compressibility to be properties
of every portion, however small, into which the medium can be conceived
to be divided, in which case the medium would be strictly continuous.
A medium, however, though homogeneous and continuous as regards its density,
may be rendered heterogeneous by its motion, as in Sir W. Thomson’s hypothesis
of vortex-molecules in a perfect liquid.
|
|
Ether, eğer elektromanyetik fenomenlerin ortamı ise, büyük bir olasılıkla en azından bu anlamda molekülerdir. Sir. W. Thomson ışık üzerinde Faraday tarafından keşfedilen manyetik etkinin devinen parçacıkların devimlerinin yönüne bağımlı olduğunu, ve bunun manyetize edilmiş ortamdaki bir dönme devimini belirttiğini göstermiştir. Bkz. ayrıca Maxwell, Electricity and Magnetism, § 806, vb. |
The
æther, if it is the medium of electromagnetic phenomena, is probably molecular,
at least in this sense.
Sir. W. Thomson has shown that the magnetic influence on light discovered by Faraday depends on the direction of motion of moving particles, and that it indicates a rotational motion in the medium when magnetized. See also Maxwell’s Electricity and Magnetism, art. 806, etc |
|
Şimdi,
açıktır ki bu dönme bir bütün olarak ortamın bir eksen çevresinde dönmesi
olamaz, çünkü manyetik alan herhangi bir genişlikte olabilir, ve hızı
alandaki tek bir durağan çizgiden uzaklıkla artan herhangi bir devimin
bir kanıtı yoktur. Eğer herhangi bir dönme devimi varsa, bu ortamın çok
küçük parçalarının her birinin kendi ekseni çevresinde bir dönmesi olmalı,
öyle ki ortam bir dizi moleküler burgaca parçalanmış olmalıdır. |
Now,
it is manifest that this rotation cannot be that of the medium as a whole
about an axis, for the magnetic field may be of any breadth, and there
is no evidence of any motion the velocity of which increases with the
distance from a single fixed line in the field. If there is any motion
of rotation, it must be a rotation of very small portions of the medium
each about its own axis, so that the medium must be broken up into a number
of molecular vortices.
We have as yet no data from which to determine the size or the number of these molecular vortices. We know, however, that the magnetic force in the region in the neighbourhood of a magnet is maintained as long as the steel retains its magnetization, and as we have no reason to believe that a steel retains its magnetization, and as we have no reason to believe that a steel magnet would lose all its magnetization by the mere lapse of time, we conclude that the molecular vortices do not require a continual expenditure of work in order to maintain their motion, and that therefore this motion does not necessarily involve dissipation of energy. |
|
Henüz etherin yapısına ilişkin olarak bulunan hiçbir kuram böyle bir moleküler burgaçlar dizgesinin burgaçların erkelerinin dereceli olarak ortamın — sıradan ortamlarda — ısı denilen o düzensiz kaynaşmasına saçılması olmaksızın belirsiz bir süre sürdürülmesi için bir açıklama getirecek durumda değildir. Etherin yapısına ilişkin tutarlı bir düşünce oluşturmada hangi güçlüklerle karşılaşırsak karşılaşalım, gezegenlerarası ve yıldızlararası uzayların boş değil ama bir özdeksel töz ya da cisim ile dolu oldukları konusunda hiçbir kuşku olamaz — bir töz ki, hiç kuşkusuz herhangi bir bilgisini edindiğimiz en büyük ve belki de en türdeş cisimdir. |
No theory of the constitution of the æther has yet been invented which will account for such a system of molecular vortices being maintained for an indefinite time without their energy being gradually dissipated into that irregular agitation of the medium which, in ordinary media, is called heat. Whatever difficulties we may have in forming a consistent idea of the constitution of the æther, there can be no doubt that the interplanetary and interstellar spaces are not empty but are occupied by a material substance or body, which is certainly the largest and probably the most uniform body of which we have any knowledge. |
|
Yöndeş özdeğin bu engin türdeş uzamının yalnızca uzak cisimler arasındaki fiziksel etkileşimin bir ortamı olmaya, ve belki de henüz hiçbir bilgilerini taşımadığımız başka fiziksel işlevleri yerine getirmeye değil, ama ayrıca, Unseen Universe’in* yazarlarının imliyor göründükleri gibi, bizimkilere benzer ya da bizimkilerin şimdi olduklarından daha yüksek yaşam ve anlık işlevleri gösteren varlıkların özdeksel örgenliklerini de oluşturmaya uygun olup olmadığı fiziksel kurgunun sınırlarını çok çok aşan bir sorudur. |
Whether
this vast homogeneous expanse of isotropic matter is fitted not only to
be a medium of physical interaction between distant bodies, and to fulfil
other physical functions of which, perhaps, we have as yet no conception,
but also, as the authors of the Unseen Universe seem to suggest,
to constitute the material organism of beings exercising functions of
life and mind as high or higher than ours are at present, is a question
far transcending the limits of physical speculation.
|
| *[The Unseen Universe; or, Physical Speculations on a Future State, ilkin yazarın adı verilmeden yayımlandı, ama sonradan Paradoxical Philosophy (Londra: Macmillan & Co. 1878) başlığı verilen bir ‘ikinci’ bölümde ünlü bilimciler Balfour Stewart ve P. G. Tait’e yüklendi.] | |
| James Clerk Maxwell (1831-1879) | |
 |
1831
13 Haziran, İskoçya’da Edinburgh’da doğdu; ilköğrenimini yeteneksiz bir
özel öğretmenden aldı; sekiz yaşında annesini yitirdi; babasını çok severdi
ve bağlılığı ölümüne dek sürdü. 1845 14 yaşında elips üzerine ilk geometrik çözümlemesi yayımlandı (okul sırasında sınavlarda başarısı yüksek değildi) 1847 Edinburgh Üniversitesine girdi ve iki denemesi daha yayımlandı 1850 Edinburgh’u tamamlayarak Cambridge Üniversitesi’ne (Peterhouse) girdi; ama orada bir burs kazanmanın daha kolay olacağını düşünerek Trinity College’e geçti 1854 Cambridge’e bağlı Trinity College’de matematik dalında sınıf ikincisi oldu; aynı yıl matematik derecesi ile okulu bitirdi 1873 Treatise on Electricity and Magnetism/Elekrik ve Manyetizma Üzerine İnceleme yayımlandı 1876 Matter and Motion/Özdek ve Devim yayımlandı 1879, 5 Kasım, 47 yaşında Glenlair’de öldü ve İskoçya’da bir köyde sessiz bir kilise töreni ile toprağa verildi (Solda: James Clerk Maxwell ders çalışıyor.) |
| Bu Çeviri için (c) Aziz Yardımlı 2000 İDEA YAYINEVİ |