İdea Yayınevi /Immauel Kant
eski anasayfa_
online alış-veriş
 

Kant ve İnsan Irkları
Aziz Yardımlı


Kant: Negro Aptallığının Transzendental Tanıtlaması

‘‘Afrikalı Negroların doğal olarak ahmaklığın üzerine çıkan hiçbir duyguları yoktur. Bay Hume herkese bir Negronun yetenekli olduğunu gösterecek tek bir örnek vermeleri için meydan okur, ve ülkelerinden başka yerlere götürülen yüzbinlerce kara derili arasında birçoğunun, özgür bırakılmalarına karşın, gene de sanatta ya da bilimde ya da övgüye değer herhangi bir başka nitelikte büyük herhangi birşey sunduklarının görülmediğini ileri sürer. Bu iki insan ırkı arasındaki ayrım öylesine özseldir ki, ansal yetenekler açısından da renk açısından olduğu denli büyük görünür.’’ 

‘‘Rahip Labat karılarına karşı mağrur davranışından ötürü kınadığı bir Negro marangozdan şu yanıtı aldığını anlatır: ‘Siz beyazlar gerçekten aptalsınız, çünkü ilkin karılarınıza büyük ödünler verirsiniz, ve sonra sizi çıldırttıklarında yakınırsınız.’ Ve bunda belki de üzerinde düşünmeye değer birşey olabilir; ama, kısaca, bu herif tepeden tırnağa kapkaraydı — söylediklerinin aptalca olduğunun açık bir tanıtı.’’

"Die Negers von Afrika haben von der Natur kein Gefühl, welches über das Läppische stiege. Herr Hume fordert jedermann auf, ein einziges Beispiel anzuführen, da ein Neger Talente gewiesen habe, und behauptet: daß unter den hunderttausenden von Schwarzen, die aus ihren Ländern anderwärts verführt werden, obgleich deren sehr viele auch in Freiheit gesetzt werden, dennoch nicht ein einziger jemals gefunden worden, der entweder in Kunst oder Wissenschaft, oder irgend einer andern rühmlichen Eigenschaft etwas Großes vorgestellt habe, obgleich unter den Weißen sich beständig welche aus dem niedrigsten Pöbel empor schwingen und durch vorzügliche Gaben in der Welt ein Ansehen erwerben. So wesentlich ist der Unterschied zwischen diesen zwei Menschengeschlechtern, und er scheint eben so groß in Ansehung der Gemüthsfähigkeiten, als der Farbe nach zu sein." (Beobachtungen, 253-4 )

"Der Pater Labat meldet zwar, daß ein Negerzimmermann, dem er das hochmüthige Verfahren gegen seine Weiber vorgeworfen, geantwortet habe: Ihr Weiße seid rechte Narren, denn zuerst räumet ihr euren Weibern so viel ein, und hernach klagt ihr, wenn sie euch den Kopf toll machen; es ist auch, als wenn hierin so etwas wäre, was vielleicht verdiente in Überlegung gezogen zu werden, allein kurzum, dieser Kerl war vom Kopf bis auf die Füße ganz schwarz, ein deutlicher Beweis, daß das,was er sagte, dumm war." (Beobachtungen, 254 )

Akademieausgabe von Immanuel Kants Gesammelten Werken
(Bände und Verknüpfungen zu den Inhaltsverzeichnissen)
 
Irkçılık ve Pozitivizm

Kant bir ırk kuramı ile mi ilgileniyordu? Yoksa bir ırk ideolojisi ile mi?

Irk ayrımları üzerine yukarıdaki sözlerinde "bilimsel" ya da "nesnel" olma kaygısı gibi birşey yoktur. Aslında dedikodu karakterini gösterir ve açıkça duygusal bir ton taşırlar. Kant'ın "aptal/dumm" olma niteliği için "tanıtlama/Beweis" olarak gördüğü şey onu "tepeden tırnağa kapkara/vom Kopf bis auf die Füße ganz schwarz" olma özelliğinden çıkarsamaktır.

Kant’ın insan ırklarını doğal olarak değil ama tinsel olarak eşitsiz görmesi pekala felsefesini ilgilendirmeyen ve etkilemeyen salt kişisel bir görüş olarak alınabilir. Ama Kant gene de bir tür tanıtlama verme gereğini duyar ve görüşünü olgular olarak gördüğü şeyler ile destekler. Hiç kuşkusuz ırkçılığı kötü ya da yanlış olarak, ahlak felsefesi dediği şeye aykırı olarak görmez, çünkü moral imperativler insanlar içindir, insan-altı olarak görüdüğü Negrolar ve Amerika yerlileri için değil.

Felsefi dizge ve sapık usdışı kişisel görüşler arasında bir ilişki sorusunu düşündüren başka örnekler de vardır, örneğin Hume'un benzer olarak ırk ayrımcılığını [], Heidegger'in Nazizmi [] ve Sartre'ın Bolşevizmi [] doğrulamaları gibi. Bunlar da kişisel görüşler olarak görülebilir ve felsefelerinden ayrılabilir. Ya da bu usdışı kişisel görüşler bu düşünürlerin "felsefelerinin" kendilerinin birer bileşeni olabilir. Ve tinsel insan eşitliğini doğrulayamayan bir "felsefe" bu tür tinsel ayrımları, bu durumda ırksal entellektüel eşitsizlikleri doğrulamak zorunda kalır.

Tinin evrensel belirlenimini yadsıyan tüm bu tür önyargılara ortak olan şey Us Kavramını, insanın ussal bir varlık olduğunu, homo sapiensin kendisini yadsımaları, ya da belli ırkları homo sapiense ait görmemeleridir — ki bu durumda homo sapiense altgüdümlü ırklar bulunmayacak ve homo sapiens bir evrensel olma, bir tür olma niteliğini yitirecektir.

Kant'ın "ahlak felsefesi" kendi ırkçılığını geçersiz kılar mı? Eğer Negrolar homo sapiense ait bir ırk oluşturmuyorlarsa, ırkçılık sorunu doğmayacaktır.

Kant'ın ırkçılığının ahlak felsefesini geçersiz kılıp kılmadığı sorusu karşısında daha birincil önemde olan soru Kant'ın ahlak felsefesinin kendinde geçerli olup olmadığı, bilgisizliği salık veren Eleştirel Felsefenin ahlak felsefesine yetenekli olup olmadığı, bütününde ahlak probleminin bir bilgi sorunu olup olmadığıdır. "İnanca yer açabilmek için bilgiyi yoketmek zorunda kaldım" diyen bir düşünür bilimi olduğu gibi inancı da yadsır, çünkü bilgisiz inancı boşinançtan ayırdecek hiçbir ölçütü yoktur. Eğer gerçeğe inanç insan inancının niteliği ise, bilinmeyen birşeye inancın inanç adını hak etmediği, bilgisiz bir ahlakın ahlak olmadığı vargısından kaçamayız. Ahlak bir istenç kipi olarak her zaman düşünmeye, özgürlüğe bağlıdır. Ve inanç bir duygu olarak gene de düşünen bir duygu, düşünce ile, doğru düşünce ile uyum içinde olması gereken bir duygudur.

Kant'ın felsefesine yaklaşırken ilk olarak kuşkucu ya da bilinemezci bir zeminde yalnızca inancın ve ahlakın kavramına uygun olup olmadıklarını değil, ama genel olarak felsefenin olanaklı olup olmadığını sormalıyız.

Bilgiyi kabul etmeyen görgücülük, pozitivizm, nihilizm, görecilik, hermeneutik, postmodernizm vb. gibi bakış açılarından türetilen sözde "ahlak felsefelerinin" felsefe tarihinde incelenmeleri hiç kuşkusuz ne onları bilimsel kılar ne de öncülleri temelinde ortaya koydukları görüşleri bilgi yapar. Felsefe Tarihi kendi içinde geniş bir düşünce çöplüğünü de kapsar. Bilginin olanağını kabul ettiğimiz düzeye dek, insan için bilgiyi bilgi-olmayandan ayırdetmenin saltık önemi nedeniyledir ki usun bu sapınçlarını bilmemiz gerekir.

Kant'ın bir Aydınlanma düşünürü olması onu rasyonalist yapmaz çünkü Aydınlanmanın sözde "ussalcılığının" kendisi Aydınlanma düşünürlerinin tümünün ussalcılığa karşı savaşan görgücüler olması olgusu karşısında bütünüyle geçersizdir. Aydınlanmanın ussalcılığı yalnızca boşinanç karşısında ölçülen sözde bir "ussalcılıktır." Gerçekte, boşinanca karşı içgörüyü savunmayı göreve bilen Aydınlanma felsefe alanında kendini özellikle matematiği ve pozitif bilimleri, genel olarak modern bilimleri ve ussal çözümlemeyi geliştiren felsefecilere karşı saldırısı ile tanımlar: Leibniz, Descartes, Rousseau gibi ussalcılar Aydınlanma düşünürlerinin açık hedefleridir.

Doğal ve tinsel bir varlık olarak homo sapiens türdür ve tür bir evrensel olarak kendi altında tikellerini, bu durumda homo sapiens kendi altında insan ırklarını kapsar. Irklar aynı türe, bilen ya da düşünen bir varlık türüne ait olmakla, birbirlerinden tinsel olarak değil ama yalnızca doğal olarak ayrıdır. Homo sapiensin her ırkı kültür ve uygarlık yaratır, ve Afrika'nın insanı da özsel olarak ussal bir varlık olarak kültür yaratmış, büyük olasılıkla kültürü ilk kez o yaratmıştır.

 
Tapınak Kabartması, İÖ 1480, Yeni Krallık, On Sekizinci Hanedan (boyalı kireç taşı; y. 33cm, g. 39cm). Deir el-Bahri, Hatshepsut Tapınağından.
Eski Mısır metinlerinde Nubialılardan İÖ 2400 gibi erken bir tarihte Mısır ordusunda hizmet veriyor olarak söz edilir.
 

Irkçı bakış açısının saçmalığını ırkçının kendisi de bilir ve siyah ırkı ve sarı ırkı "insan-altı" olarak görme koşulu ile kendini "ırkçı" olarak görmekten kaçınır.

David Hume, Kant ve onlar gibi düşünenlerin beyaz ırkın entellektüel üstünlüğü görüşlerini çağın bilgideki geriliği ile açıklayamayız. Batıda ırk ayrımcılığının neredeyse normal göründüğü o günlerde bile dürüst olarak düşünenler vardı. Afrika ve Asya kültürlerinin gelişme düzeyleri biliniyordu. İronik olarak, Hume'un ve Kant'ın ait oldukları Germanik ırk uygarlık sürecine en geç giren ırktır. Hegel'in Tarih Felsefesi'ndeki çözümlemesini yinelersek, Germenler kültüre ait herşeyi, dinlerini, bilimlerini, felsefelerini, politik yapılarını, giderek İmparotorluklarının adını bile dışarıdan aldılar: Kutsal Roma İmparatorluğu.

Kant ve Hume'un burada yenik düştükleri keyfilik ve öznellik gerçekte felsefelerinin asıl karakteridir ve her çağda benzer karaktersizlik tarafından yinelenir ve sürdürülür. Felsefe herşeyden önce ruhsal bir problemi, kuşkuculuk, insana güvensizlik, kendine güvensizlik, düşünceye güvensizlik problemini anlamak zorundadır. Kuşku duygusu güven duygusunun karşıtıdır, ve kuşku ile felsefe yapmak gerçekte felsefeden başka birşey yapmaktır. Felsefe usun bilimidir. Ama us saltık olarak özgür düşünmeden, kavramın kendisinin zorunluğunu ya da özgür açınımını izlemeden başka birşey değildir. Felsefe doğuşunu özgürlüğe borçlu olduğu gibi gelişimini de aynı özgürlüğe borçludur. Kant'ın ve başka kuşkucuların kuşkularının nedeni ussal bir çıkarsama değil ama usdışı bir özgürlük korkusudur. Kant "Aydınlanma Nedir?" sorusuna yanıt olarak yazdığı denemede Aydınlanmanın özgürlüğe nasıl yabancı olduğunu bir kez daha gösterir: Despota boyun eğme tutumunun salık verilmesi yazının vargısıdır.


 
Savaşın Yüceliği ve Sürekli Barışın Sakıncaları

Bir Aydınlanma düşünürü olan Kant'ın "Sürekli Barış" üzerine görüşü de insan üzerine görüşü ile tutarlıdır. İnsanın "yamuk tahtasından düzgün birşey yapılamayacağına göre," barbarlık da insan doğasının özsel bir bileşeni olarak kalmalıdır. Yargı Yetisinin Eleştirisi'nde "Yücenin Analitiği" bölümünde şunları okuruz (s. 123):

"Giderek savaş bile, eğer düzenli olarak ve yurttaşların hakları uğruna kutsal bir saygı içinde yürütülürse, kendinde yüce birşey taşır, ve aynı zamanda onu bu yolda sürdüren ulusun düşünme tarzını karşı karşıya kalınan tehlikelerin çokluğu ile ve o ulusun kendini bunlara karşı ileri sürmede gösterdiği atılganlık ile orantılı olarak yüce yapar; öte yandan, uzun bir barış yalnızca tecim tinini, ama onunla birlikte aşağılık bir çıkarcılığı, korkaklığı ve kadınsılığı egemen kılar ve genellikle ulusun düşünme tarzını alçaltır." "Selbst der Krieg, wenn er mit Ordnung und Heiligachtung der bürgerlichen Rechte geführt wird, hat etwas Erhabenes an sich, und macht zugleich die Denkungsart des Volks, welches ihn auf diese Art führt, nur um desto erhabener, je mehreren Gefahren es ausgesetzt war, und sich mutig darunter hat behaupten können: da hingegen ein langer Frieden den bloßen Handelsgeist, mit ihm aber den niedrigen Eigennutz, Feigheit und Weichlichkeit herrschend zu machen, und die Denkungsart des Volks zu erniedrigen pflegt."
İdea Yayınevi 2014